یبوست در سالمندان چه عوارضی را به دنبال دارد؟ آیا درست است که احتمال یبوست در زنان مسن بیشتر از مردان مسن است؟ چرا؟ یبوست مزمن در بزرگسالان بالای 60 سال بسیار شایع است؛ به طوری‌که 50 درصد افرادی که در خانه سالمندان هستند از یبوست شکایت دارند. اگر یبوست دائمی نباشد، با تغییرات کوچک در سبک زندگی، مثل اضافه کردن فیبر به رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی می‌توان مشکل را برطرف کرد. اما اگر یبوست حالت مزمن پیدا کند، به ناچار باید از بعضی داروها مثل ملین‌ها استفاده نمود. در این مطلب ابتدا به علت یبوست در سالمندان می‌پردازیم و بعد روش‌های درمان آن را ذکر خواهیم کرد.
علت یبوست در سالمندان
یبوست در سالمندان معمولاً نتیجه چند عامل همزمان است؛ از تغییر رژیم غذایی و کاهش تحرک گرفته تا مصرف داروها و ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای. بنابراین نباید هر مورد یبوست را فقط به افزایش سن نسبت داد. مهم‌ترین علت‌ها عبارت‌اند از:
- کم‌تحرکی: محدودیت حرکتی یا نشستن طولانی‌مدت میتواند در ایجاد یبوست نقش داشته باشد.
- دریافت ناکافی فیبر و مایعات: کم‌اشتهایی، مشکلات جویدن و تغییر عادت‌های غذایی ممکن است دریافت غذا و مایعات را کاهش دهند.
- مصرف بعضی داروها: مکمل آهن، مسکن‌های مخدر و برخی داروهای افسردگی یا فشار خون می‌توانند یبوست را تشدید کنند.
- بیماری‌های زمینه‌ای: دیابت، کم‌کاری تیروئید و بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون ممکن است بر عملکرد روده تأثیر بگذارند.
- اختلال در دفع: ناهماهنگی عضلات کف لگن میتواند خروج مدفوع را دشوار کند، حتی وقتی مدفوع نرم است.
- به تعویق انداختن اجابت مزاج: دشواری دسترسی به سرویس بهداشتی یا نیاز به کمک دیگران ممکن است باعث نادیده گرفتن احساس دفع شود.
بررسی این عوامل به انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند. داروهای مصرفی سالمند را هم باید با پزشک مرور کرد؛ بدون اینکه خودسرانه قطع یا تعویض شوند.
جلوگیری از یبوست در افراد مسن
برای کاهش احتمال یبوست، بهتر است تغییرات کوچک و قابل‌اجرا در برنامه روزانه سالمند ایجاد کنید:
- فیبر غذا را بهتدریج افزایش دهید؛ مثلاً حبوبات، سبزیجات و غلات کامل را کم‌کم به وعده‌ها اضافه کنید.
- مایعات کافی مصرف کنید تا بدن دچار کم‌آبی نشود.
- متناسب با توان جسمی، فعالیت روزانه داشته باشید.
- زمان مشخصی برای دستشویی رفتن، به‌ویژه پس از صبحانه، در نظر بگیرید.
- احساس نیاز به دفع را به تعویق نیندازید و فرصت و حریم خصوصی کافی فراهم کنید.
افزایش ناگهانی فیبر ممکن است نفخ ایجاد کند. همچنین اگر سالمند به دلیل بیماری قلبی یا کلیوی محدودیت مصرف مایعات دارد، مقدار نوشیدنی‌ها باید با نظر پزشک تعیین شود.
بهترین مواد غذایی برای درمان یبوست در سالمندان
افزودن فیبر و آب فراوان به رژیم غذایی کلید درمان یبوست است. چند مورد از مواد غذایی با فیبر بالا به شرح زیرند:
- بلغور جو دوسر
- نان گندم کامل
- پاستا غلات کامل
- عدس، نخود و لوبیا
- انواع توت
- سیب (با پوست) و گلابی
- کلم بروکلی
- نخود فرنگی
برای درمان یبوست در سالمندان باید از مصرف فست فودها، غذاهای سرخ شده و غذاهای فرآوری شده اجتناب شود زیرا این نوع غذاها یا فاقد فیبر هستند یا فیبر بسیار کمی دارند. لبنیات و غذاهایی که حاوی قند بالایی هستند نیز می‌توانند خطر ابتلا به یبوست را افزایش دهند.
درمان یبوست در افراد سالمند
هدف درمان، دفع راحت‌تر مدفوع و کاهش زور زدن و احساس تخلیه ناقص است؛ لازم نیست همه سالمندان هر روز اجابت مزاج داشته باشند. درمان با توجه به علت یبوست و وضعیت سلامت فرد انتخاب میشود.
ابتدا علائم هشدار را بررسی کنید
اگر یبوست با درد مداوم شکم، استفراغ، ناتوانی در دفع گاز، خون در مدفوع یا کاهش وزن بی‌دلیل همراه است، برای بررسی پزشکی اقدام کنید. در این شرایط نباید مراجعه را تا زمان امتحان کردن درمان‌های خانگی به تعویق انداخت.
مراقبت‌های روزانه را منظم انجام دهید
در نبود علائم هشدار، اصلاح تدریجی رژیم غذایی، دریافت مایعات متناسب با شرایط فرد و برنامه منظم دفع میتواند کمک‌کننده باشد. اگر سالمند توان نشستن ایمن دارد، زیرپایی کوتاه هنگام اجابت مزاج ممکن است دفع را راحت‌تر کند.
برای پیگیری نتیجه، دفعات دفع، سفتی مدفوع و میزان زور زدن را یادداشت کنید. اگر مراقبت‌ها مؤثر نبودند یا علائم تشدید شدند، پزشک باید علت و نیاز به دارو را بررسی کند.
در صورت نیاز، درمان دارویی انتخاب میشود
گاهی تجمع مدفوع سفت و گیرکرده، به درمان اختصاصی مثل استفاده از ملین نیاز دارد. تنقیه یا تخلیه دستی نباید توسط سالمند یا خانواده به‌صورت خودسرانه انجام شود. در سایر موارد نیز انتخاب ملین به وضعیت کلیهها، داروهای مصرفی و نوع مشکل دفع بستگی دارد.
داروهای درمان یبوست در سالمندان
همه ملین‌ها عملکرد و محدودیت‌های یکسانی ندارند. مقدار و مدت مصرف باید متناسب با فرآورده و شرایط سالمند تعیین شود:
| گروه دارویی | نمونه | کاربرد و نکته مهم |
|---|---|---|
| حجم‌دهنده‌های مدفوع | پسیلیوم | با افزایش حجم و نگهداری آب در مدفوع کمک می‌کنند؛ مصرف مایعات کافی همراه آنها اهمیت دارد و ممکن است نفخ ایجاد کنند. |
| ملین‌های اسمزی | پلیاتیلن گلیکول، لاکتولوز | با افزایش آب در روده، مدفوع را نرم‌تر می‌کنند. لاکتولوز ممکن است نفخ و گاز ایجاد کند. |
| ملین‌های منیزیمی | هیدروکسید منیزیم | در اختلال عملکرد کلیه ممکن است باعث تجمع منیزیم شوند؛ برای سالمند مبتلا به بیماری کلیوی نباید خودسرانه مصرف شوند. |
| ملین‌های محرک | بیزاکودیل، سنا | حرکت روده را تحریک می‌کنند و ممکن است دل‌پیچه یا اسهال ایجاد کنند؛ مدت مصرف با توجه به شرایط فرد تعیین میشود. |
| نرم‌کننده‌های مدفوع | دوکوزات | شواهد اثربخشی آن محدود است و نباید به‌عنوان انتخاب قطعی یا اصلی برای همه سالمندان معرفی شود. |
آیا شیر و لبنیات باعث یبوست در سالمندان می‌شوند؟
شیر و لبنیات می‌توانند در ایجاد یبوست نقش داشته باشند؛ اما نه همیشه. در برخی از افراد که به پروتئین‌های موجود در شیر گاو حساسیت دارند، لبنیات میتواند اسهال را در پی داشته باشد. از غذاهایی که در طی روز می‌خورید، یادداشت بردارید تا بهتر متوجه شوید که کدام غذا عامل بروز یبوست بوده است. سپس غذاهایی را که به نظر می‌رسند با یبوست مرتبط هستند، محدود نمایید.
یبوست در مردان مسن و زنان مسن با هم تفاوت دارد؟
هم زنان و هم مردان با افزایش سن می‌توانند دچار یبوست شوند. اما خطر بروز یبوست در زنان بیشتر از مردان است. علت این مسئله ممکن است به این موضوع ربط داشته باشد که شیوع اختلال عملکرد کف لگن که توانایی حرکت مدفوع را ضعیف می‌کند، در زنان بیشتر است.
عوامل موثر در افزایش ریسک ابتلا به یبوست در سالمندان
رسیدن به سن 60 سالگی خود یک عامل برای افزایش ریسک ابتلا به یبوست است. اما موارد دیگری نیز وجود دارد. زنان بیشتر از مردان دچار یبوست می‌شوند. افرادی که از لحاظ بدنی ضعیف هستند نیز بیشتر در معرض ابتلا به یبوست قرار می‌گیرند. عوامل دیگری هم دخیلند:
- رژیم غذایی کم‌فیبر
- کم‌تحرکی یا بی‌حرکتی
- کم‌آبی بدن و دهیدراته ماندن
- عدم مصرف غذا و آب کافی
- مصرف چندین دارو همزمان با هم
- زمان ناکافی برای اجابت مزاج یا نامناسب بودن حریم خصوصی
کلام آخر درباره یبوست سالمندان
یکی از مهم‌ترین دلایل یبوست در سالمندان فاکتور سن است. یبوست انواع مختلفی دارد که در این مقاله به آنها اشاره کردیم. پیش از آنکه یبوست تبدیل به یک مشکل دائمی در افراد مسن شود، بهتر است برای درمان آن به پزشک مراجعه کنند. گاهی تغییر در رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی برای درمان یبوست کافی است. اما گاهی هم باید از دارو استفاده شود.
در صورتی که پاسخ به دغدغه‌ها و سوالات ذهنی شما در قسمت سوالات متداول این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز نیست، هرگونه ابهام و پرسش خود در این زمینه را از طریق قسمت نظرات با ما در میان بگذارید تا پزشکان مثبت سبز در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.
2 دیدگاه
باسلام،پدرم حدود ۶ ماه هست که مشکل یبوست شدید داره،حدودا ۸۰ سالشه،یک ماه پیش عمل کلونوسکپی انجام داد بعد از اون مشکلش بیشتر شده ،چکار باید کرد؟
سلام همراه گرامی، با توجه به طولانی بودن مدت یبوست توصیه میشود به پزشک مراجعه نمایید.