ویتامین B12 چیست؟
ویتامین ب12 یکی از ویتامینهای گروه B و از جمله مواد مغذی است که به بدن انسان کمک میکند تا گلبولهای قرمز خون و DNA را بسازد. اگر کمبود ویتامین B12 درمان نشود، تاثیر نامطلوبی در جسم و ذهن بر جای خواهد گذاشت. ویتامین B12 به بدن کمک میکند تا سلولهای عصبی و سلولهای خونی سالم بمانند. همچنین این ویتامین به بدن انسان کمک میکند تا DNA در سلولها ساخته شود. بدن انسان قابلیت ساخت ویتامین ب 12 را ندارد. بنابراین به منظور تامین این ویتامین باید از منابع ویتامین B12 یا قرص ویتامین B12 استفاده نمود. این ویتامین در بسیاری از مواد غذایی مثل گوشت، تخم مرغ و لبنیات یافت میشود.
ویتامین B12 چگونه در بدن جذب میشود؟
برای جلوگیری از کمبود ویتامین B12 باید این ویتامین را به اندازه کافی از مواد غذایی دریافت نمایید. به منظور جذب ویتامین ب12 در بدن دو اتفاق باید بیفتد:
1- ابتدا اسید کلریدریک موجود در معده، ویتامین B12 را از غذایی که در آن وجود دارد برمیدارد.
2- سپس ویتامین B12 باید با پروتئینی که توسط معده ساخته میشود(فاکتور داخلی)، ترکیب شود. در این حالت این ویتامین میتواند در دستگاه گوارش جذب شود.
برخی از افراد دارای یک بیماری نادر به نام کم خونی پرنیشیوز هستند؛ به این که معده این افراد فاکتور داخلی را ایجاد نمیکند. در این حالت ویتامین B12 به درستی جذب نشده و کمبود ویتامین B12 بروز مییابد.
کمبود ویتامین B12 چقدر رایج است؟
به طور تقریبی میتوان گفت که 1.5 تا 15 درصد افراد دچار کمبود ویتامین B12 هستند. درصد افرادی که کمبود ویتامین B12 دارند بر اساس محدوده سنی به شرح زیر است:
- حداقل 3 درصد از افراد 20 تا 39 ساله
- حداقل 4 درصد از افراد 40 تا 59 ساله
- حداقل 6 درصد از افراد 60 سال به بالا
چه عواملی سبب کمبود ویتامین b12 میشود؟
کمبود ویتامین ب 12 زمانی اتفاق میافتد که این ویتامین به اندازه کافی به بدن نمیرسد یا در جذب این ویتامین اختلالی وجود دارد. شرایطی که باعث کمبود ویتامین B12 میشوند عبارتند از:
- کمبود ویتامین ب12 در رژیم غذایی
- گاستریت یا ورم معده: یکی از دلایل شایع کمبود ویتامین ب 12 گاستریت است. علت بروز این مشکل کمبود اسید هیدروکلریک در معده میتواند باشد که جذب ویتامین ب 12 را دچار اختلال میکند.
- کم خونی پرنیشیوز: بدن افراد مبتلا به این بیماری قادر به تولید فاکتور داخلی نیست؛ بنابراین جذب ویتامین B 12 دچار مشکل میشود.
- بیماریهای گوارشی: بیماریهایی همچون کرون و سلیاک میتوانند جذب ویتامین ب12 را دچار اختلال کنند.
- جراحی: افرادی که جراحی دستگاه گوارش مانند بای پس معده انجام دادهاند ممکن است دچار کمبود ویتامین B12 شوند.
- مصرف الکل: نوشیدن زیاد الکل میتواند روی سیستم گوارش تاثیر گذاشته و باعث کمبود ویتامین ب12 شود.
- کمبود Transcobalamin II: این بیماری یک اختلال ژنتیکی نادر است که در آن انتقال ویتامین B12 (کوبالامین) در بدن مختل میشود.
علائم کمبود ویتامین B12 چیست؟
ویتامین ب12 مانند سایر ویتامینهای دیگر در صورتی که به اندازه مورد نیاز بدن از طریق مواد غذایی جذب نشود در بدن شما علائمی را به وجود میآورد. شما از طریق این علائم میتوانید متوجه کمبود این ویتامین شوید. در ادامه به بررسی 8 مورد از مهمترین علائم کمبود ویتامین B12 میپردازیم.
1- خستگی ناشی از کمبود ویتامین B12
یکی از علائم کمبود ویتامین B12 احساس خستگی شدید است. سلولهای بدن شما برای عملکرد صحیح به ویتامین ب12 نیاز دارند. زمانی که شما سطح کافی از این ویتامین را دریافت نکنید تولید طبیعی گلبولهای قرمز خون کاهش پیدا میکند و این میتواند باعث اختلال در اکسیژنرسانی به سایر نقاط بدن شود. بنابراین در صورتی که ویتامین ب12 بدن شما کم باشد احساس خستگی شدید میکنید.
2- رنگ پریدگی حاصل از کمبود B12
همانطور که یکی از دلایل اصلی کمخونی به دلیل کمبود آهن است و به آن کمخونی ناشی از فقر آهن میگویند، کمخونی ناشی از کمبود ویتامین ب12 نیز وجود دارد. در این نوع کمخونی به دلیل کمبود گلبولهای قرمز بالغ و سالم در بدن، پوست شما دچار رنگ پریدگی میشود. کمبود B۱۲ همچنین میتواند باعث بیماری به نام یرقان شود که باعث میشود پوست و سفیدی چشم به دلیل سطوح بالای بیلی روبین رنگ زردی به خود بگیرند.
3- سردرد به دلیل کمبود ویتامین ب12
سردرد یکی از شایعترین علائم کمبود ویتامین B12 در بزرگسالان و کودکان است. جذب نشدن به اندازه کافی این ویتامین میتواند موجب سردردهای میگرنی شود. طبق برخی از آزمایشاتی که بر روی افرادی که دچار سردرهای میگرنی هستند انجام شده است، این افراد بیشتر در معرض کمبود ویتامین ب12 هستند.
4- افسردگی ناشی از کمبود B12
کمبود B۱۲ در بدن میتواند باعث افزایش سطح اسید آمینه حاوی گوگرد به نام هموسیستئین شود. هموسیستئین در بدن میتواند باعث افزایش استرس اکسیداتیو، آسیب DNA و مرگ سلولی شود و به ایجاد احساس افسردگی کمک کند. علاوه بر علائم افسردگی، کمبود B12 ممکن است منجر به سایر شرایط روانی، از جمله روانپریشی و اختلالات خلقی نیز شود.
5- مشکلات گوارشی ناشی از کمبود ویتامین B12
یکی دیگر از علائم کمبود ویتامین B12 اسهال، حالت تهوع، یبوست، نفخ و سایر علائم گوارشی است. این علائم ممکن است در کودکان و بزرگسالان خود را نشان دهد.
6- مشکل در تمرکز و اختلال ذهنی به دلیل کمبود B12
از آنجایی که کمبود B۱۲ بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر منفی میگذارد، اشخاصی که دچار کمبود ویتامین ب12 هستند ممکن است احساس مهآلودگی داشته باشند و در تمرکز و انجام وظایف خود مشکل داشته باشند. علائم کمبود ویتامین B12 که با حواس پرتی و عدم تمرکز مرتبط هستند در افراد مسن بیشتر دیده میشود.
7- سوزنسوزن شدن دست و پا ناشی از کمبود ب12
یکی دیگر از علائم کمبود ویتامین B12، سوزنسوزن شدن دست و پاها است. این عارضه در همه افراد خود را نشان میدهد و تفاوتی در سن ندارد. زمانی که در دست و پاهای خود احساس سوزنسوزن شدن میکنید میتوانید متوجه شوید که کمبود ویتامین ب12 دارید.
8- درد و التهاب دهان و زبان در اثر کمبود B12
گلوسیت یا التهاب زبان یکی از شایعترین بیماریهای مرتبط با دهان و زبان است که باعث درد شدید و قرمزی در زبان میشود. یکی از دلایلی که این بیماری رخ میدهد کمبود B۱۲ است. این بیماری بیشتر در افرادی رخ میدهد که کمخونی ناشی از کمبود ب12 دارند.
سایر علائم و نشانههای کمبود B12
علاوه بر علائم بالا، کمبود B12 ممکن است منجر به موارد زیر شود:
- گرفتگی عضلانی و ضعف عضلانی
- اختلال در تعادل و هماهنگی
- اختلال نعوظ در آقایان
- اختلالات بینایی
کمبود ویتامین B12 و ریزش مو
کمبود ویتامین ب12 میتواند منجر به بروز علائم کم خونی در بدن شود و کم خونی با سطح پایین آهن در بدن همراه است. کم خونی، نازک شدن مو و ریزش مو را به دنبال دارد. کلیه ویتامینهای خانواده ب در ریزش مو نقش دارند و ویتامین ب12 هم مستثنی نیست. اگر کمبود ویتامین ب12 در ریزش مو نقش داشته باشد، با مصرف این ویتامین در قالب مکمل میتوان مانع از ریزش مو شده، فولیکولهای مو را تقویت کرد و موهایی پرپشتتر داشت.
علائم کمبود ویتامین B12 در زنان
نشانههای کمبود این ویتامین در زنان و مردان تقریبا یکسان است:
- خستگی
- صورت رنگ پریده یا زرد
- سردرد
- احساس افسردگی
- مشکلات گوارشی
- اختلال در توجه و تمرکز
- درد یا تورم زبان و دهان
- خواب رفتن دست و پا
عوارض کمبود ویتامین B12 چیست؟
عوارض کمبود ویتامین B12 به شرح زیر است:
- تاثیر نامطلوب در عملکرد مغز شامل: کاهش عملکرد کودکان در مدرسه، از دست دادن حافظه، زوال عقل و افسردگی
- آسیب عصبی شامل آسیب به نخاع
- کاهش سطح انرژی در بدن
کمبود ویتامین B12 سبب بروز چه بیماریهایی میشود؟
در صورتی که کمبود ویتامین B12 جدی گرفته نشود، بیماریهای جدی ناشی از این کمبود، در بدن ظاهر خواهند شد. از جمله این بیماریها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12
کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12 زمانی ایجاد میشود که بدن به دلیل کمبود این ویتامین، نتواند گلبولهای قرمز سالم و کافی تولید کند. در این وضعیت، اکسیژنرسانی به بافتها و اندامهای بدن کاهش پیدا کرده و فرد دچار علائمی مانند خستگی، ضعف، رنگپریدگی و تنگی نفس میشود. این نوع کمخونی معمولا بهتدریج ایجاد شده و ممکن است دیر تشخیص داده شود.
در سایت NHS در این رابطه میخوانیم:
کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک میتواند با طیف گستردهای از علائم مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس، سردرد، کاهش اشتها، تپش قلب، مشکلات بینایی، اسهال و التهاب زبان همراه باشد. علاوه بر این، کمبود ویتامین B12 ممکن است علائم عصبی مانند بیحسی، ضعف عضلانی، اختلال در تعادل، مشکلات حافظه و تغییرات شناختی ایجاد کند. در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع، برخی از این عوارض بهویژه آسیبهای عصبی میتوانند ماندگار و غیرقابل برگشت شوند.
کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود B12
کمخونی مگالوبلاستیک نوعی کمخونی است که در اثر کمبود ویتامین B12 یا اسید فولیک ایجاد میشود. در این بیماری، گلبولهای قرمز خون بهدرستی بالغ نمیشوند، اندازهای بزرگتر از حد طبیعی دارند و عملکرد آنها مختل است. این اختلال باعث میشود مغز استخوان گلبولهای قرمز کمتری بسازد و در نتیجه علائم کمخونی ظاهر شود.
کمخونی پرنیشیوز در اثر کمبود B12
کمخونی پرنیشیوز یکی از انواع کمخونی مگالوبلاستیک است که به دلیل اختلال در جذب ویتامین B12 ایجاد میشود. در این بیماری، بدن بهعلت مشکلات خودایمنی یا کاهش فاکتور داخلی معده، قادر به جذب کافی ویتامین B12 نیست. کمخونی پرنیشیوز یک بیماری مزمن محسوب میشود و در صورت عدم درمان میتواند باعث آسیبهای عصبی جدی شود.
نوروپاتی محیطی ناشی از کمبود ویتامین B12
کمبود ویتامین B12 میتواند منجر به آسیب اعصاب محیطی یا نوروپاتی شود. این عارضه ممکن است حتی قبل از بروز کمخونی اتفاق بیفتد و با علائمی مانند گزگز، بیحسی، سوزنسوزن شدن دست و پا، ضعف عضلانی و اختلال در تعادل همراه باشد. در صورت تداوم کمبود، آسیب عصبی میتواند طولانیمدت یا حتی غیرقابل برگشت شود.
ماکروسیتوز (بزرگ شدن غیرطبیعی گلبولهای قرمز) ناشی از کمبود B12
ماکروسیتوز به وضعیتی گفته میشود که در آن گلبولهای قرمز خون بزرگتر از اندازه طبیعی هستند. این حالت معمولا در کمبود ویتامین B12 یا فولات دیده میشود و نشاندهنده اختلال در فرآیند طبیعی ساخت سلولهای خونی است. ماکروسیتوز بهتنهایی یک بیماری مستقل نیست، بلکه نشانهای مهم از وجود کمخونیهای مرتبط با کمبود ویتامینهای گروه B محسوب میشود.
در صورت بروز این بیماریها، تنها مصرف مکمل ب12 کافی نیست؛ بیمار باید روند درمان خود را با داروهایی پیشرفتهتری آغاز کند و در کنار آنها مصرف قرص ویتامین B12 را نیز جدی بگیرد. تشخیص قطعی کمبود ویتامین B12 و بیماریهای ناشی از آن، تنها از طریق بررسیهای پزشکی و آزمایشگاهی امکانپذیر است.
جدول مقدار توصیه شده روزانه ویتامین B12
مقدار توصیه شده مصرف روزانه این ویتامین در سنین مختلف برای آقایان و خانمها به شرح زیر است:
| سن | مقدار توصیه شده روزانه در مردان و زنان (میکروگرم) |
|---|---|
| از بدو تولد تا 6 ماهگی | 0.4 |
| 7 تا 12 ماهگی | 0.5 |
| 1 تا 3 سالگی | 0.9 |
| 4 تا 8 سالگی | 1.2 |
| 9 تا 13 سالگی | 1.8 |
| 14 تا 18 سالگی | 2.4 |
| 19 سالگی به بعد | 2.4 |
بانوان در دوران بارداری روزانه 2.6 میکروگرم و در دوران شیردهی روزانه 2.8 گرم ویتامین ب 12 را باید به بدن خود برسانند تا با کمبود مواجه نشوند.
منابع طبیعی حاوی ویتامین B12
اگر میپرسید “برای کمبود ویتامین B12 چی بخوریم؟” باید بگوییم که مواد غذایی زیر سرشار از ویتامین ب12 هستند:
- دل و قلوه گوسفند یا گاو
- صدف
- ماهی ساردین
- گوشت گاو
- غلات غنی شده
- ماهی تن
- ماهی سالمون
- شیر غیر لبنی غنی شده
- محصولات لبنی
- تخم مرغ
در کنار مصرف مواد مغذی حاوی ویتامین B12 مصرف شربت نوروبین نیز به تامین این ویتامین کمک میکند.
درمان کمبود ویتامین B12
به منظور درمان کمبود ویتامین ب12 باید این ویتامین در قالب مکمل مورد استفاده قرار گیرد؛ به خصوص اگر کمبود این ویتامین شدید و چشمگیر باشد. در کنار مصرف قرص ویتامین B12 مصرف مواد غذایی حاوی این ویتامین نیز پیشنهاد میشود. گزینههای درمان کمبود ویتامین B12 عبارتند از:
- قرص ویتامین B12
- ویال خوراکی ویتامین B12
- تزریق عضلانی ویتامین B12
- اسپری بینی ویتامین B12
با مصرف منظم این مکملها ویتامین مورد نیاز بدن شما تامین شده و علائم کمبود ویتامین B12 به مرور زمان کاهش پیدا میکند.
سخن پایانی
در این مطلب از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز به بررسی علائم کمبود ویتامین B12 به صورت کامل پرداخته شد. کمبود ویتامین B۱۲ میتواند تاثیرات جدی بر سلامتی جسمی و روانی داشته باشد. با تشخیص زودهنگام و مصرف قرصها و مکملهای حاوی ویتامین ب۱۲ میتوان این کمبود را به راحتی جبران کرد. در صورتی که پاسخ به سوالات و دغدغههای ذهنی شما در قسمت سوالات متداول این مطلب نیست، حتما هرگونه سوال و ابهام در این زمینه را از قسمت نظرات با ما در میان بگذارید تا پزشکان ما پاسخگوی شما باشند.
19 دیدگاه
سلام وقتتون بخیر داداش من دکتر بهش گفته بدنت اصلا ویتامین B12نداره قرص بهش داده چکاپ کامل انجام داده گفته هیچ مشکلی ندارن با قرص درمان میشه
سلام
ایا واقعا اگر درمان نشود به مغز اسیب دائمی میزند؟چون من چند وقتی است که این علائم رو دارم
همراه محترم
سلام
در صورت تداوم کمبود میتواند روند آسیب های مغزی و بیماریها را تسریع کنید.
متشکرم
آیا کمبود ویتامین ب ۱۲ در کودک هشت ساله موجب خونریزی خفيف در ناف و ادرار و مدفوع و باعث تهوع و هق زدن توام با خون ریزی از دهن هم میشود
سلام کاربر گرامی
حتما پیگیری بفرمایید. میتواند علت های مختلفی داشته باشد که سریعا نیاز به پیگیری دارد.
سلام من مدتیه یهویی دست وپام سرد میشه و فشارم میوفته ازمایش دادم کم خونی ندارم ولی سطح ویتامین Dام پایینه .آیا علتش از اونه یا علت دیگه ای داره؟
بیشتر شب ها اینطوری میشم
الان ۱۰ روزه دارم قرص ویتامین D مصرف میکنم وامپول نوروبیون و ویتامین b۱ سیصد
آیا اینا تاثیر دارن یا نه
چون هنوز خوب نشدم
دارو هایی که گفتم رو دکتر داده
آیا میتونم ویتامین B۱۲هم مصرف کنم
آیا لازمه دکتر قلب برم
همراه محترم
سلام
با مصرف این مکمل ها به مدت ده روز باید روند بهبودی آغاز میشد. در صورتی که نشانه های اولیه همچنان پابرجا بوده و یا تشدید شده اند، لطفا جهت بررسی بیشتر به پزشک متخصص داخلی مراجعه فرمایید.
متشکرم
سلام من مدتیه یهویی دست وپام سرد میشه و فشارم میوفته ازمایش دادم کم خونی ندارم ولی سطح ویتامین Dام پایینه .آیا علتش از اونه یا علت دیگه ای داره؟
بیشتر شب ها اینطوری میشم
الان ۱۰ روزه دارم قرص ویتامین D مصرف میکنم وامپول نوروبیون و ویتامین b۱ سیصد
آیا اینا تاثیر دارن یا نه
چون هنوز خوب نشدم
همراه محترم
سلام
کمبود ویتامین دی میتواند عوارض متعددی مثل ریزش مو، خشکی پوست، بی حالی و … داشته باشد. در صورتی که ویتامین دی شما خیلی پایین باشد توصیه میشود از فرم تزریقی این ویتامین استفاده کنید. مصرف مکمل های تجویزی را ادامه دهید. در صورت اثربخش نبودن مجددا به پزشک مراجعه فرمایید.
متشکرم
سلام دختر من رنگ و روش زرده ۲۳ ساله هستند
وبیحال وبی انرژی وسردرد هم دارند و معده درد
همراه محترم
سلام
علائمی که عنوان شده میتواند نشان از کم خونی و کمبود آهن و سایر مواد مغذی باشد. توصیه میشود از مکمل های آهن مثل “فروفورت انرژی”، “ففول”،”فروگلوبین” و … استفاده گردد. البته برای انتخاب بهترین مکمل و نیز استفاده از سایر مکمل های مورد نیاز احتمالی، توصیه میشود یک چک آپ کامل انجام شود.
متشکرم
سلام وقت بخیر من آزمایش دادم ویتامین B12پیین است 150هست چکار باید بکنم
همراه محترم
سلام
طبق نظر پزشک معالج از فرم تزریقی این ویتامین استفاده کنید.
متشکرم
سلام ببخشید مزاحم شدم پسرم قرص تگاتارد کاربامازپین مصرف میکنه امکان داره کمبود ویتامین B12ایحار کنه بخاطر اینکه الان چند روزه دهانش افت زده ممنون که جواب بدید با تشکر
همراه محترم
سلام
مصرف طولانی مدت کاربامازپین میتواند بر جذب ویتامین های گروه بی اثر منفی داشته باشد. بنابراین استفاده از مکمل های بکمپلکس توصیه میشود.
متشکرم
سلام متفورمین ۵۰۰ بکسال روزی یکی مصرف کردم سر گیجه ضعف تاری دید دارم می تونه کمبود ب ۱۲ باشه ممنون
سلام و عرض ادب
بله همراه گرامی این احتمال وجود دارد اما برای اطمینان بهتر است آزمایش بدهید.
سلام مدتی هست فقط موقع خواب تپش قلب میگیرم و مغزم ضربه میزنه قشنگ تکون خوردنش حس میکنم و موقع که بیدار میشم و هنوز چشام باز نکردم چشام تون میخورن به چپ و راست تکون میخورن بارها در طول شب با این حالت بیدار میشم علائم یائسگی رو هم دارم و دیر دیر پریود میشم سال گذشته از داخل لرزش داشتم قشنگ رو ویبره بودم دو تا آمپول ب12 زدم خوب شدم تا مدتی الان نمی دونم این علائم مربوط به کم خونیه یا نه چون جواب آزمایش هام خوب بود و البته کمی پرکاری تیروئید داشتم لطفا راهنمایی کنین پیش چه متخصصی برم و چه آزمایش و …انجام بدم
با سلام کاربرگرامی،
در این رابطه میتوانید توسط متخصص غدد معاینه شوید.