چه افرادی بیشتر دچار شپش خواهند شد؟
رهایی از شپش برای افرادی که به آن مبتلا میشوند کار بسیار سختیست چرا که این حشره موذی، یک انگل است که با لانهگزینی در کف سر یا روی پوست مودار، اقدام به تخمریزی زیاد میکند. از همین رو، ضمن دانستن این موضوع که چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به شپش هستند، میتوانید با رعایت برخی نکات، از ابتلای خود جلوگیری کنید. در پاسخ به سوال مطرح شده در این زمینه میتوان گفت:
- کودکان پیشدبستانی و دبستانی بیش از دیگران در معرض ابتلا به شپش سر قرار دارند. به گزارش سایت CDC، تخمین زده میشود که هر سال حدود ۶ تا ۱۲ میلیون مورد آلودگی به شپش سر در میان کودکان ۳ تا ۱۱ ساله رخ میدهد. البته این آمار برای ایران نیست ولی میتوان آن را به ایران نیز تعمیم داد.
- حضور طولانیمدت در محیطهایی مانند مهدکودک و مدرسه، مراکز نگهداری کودکان و باشگاههای ورزشی، احتمال انتقال شپش را افزایش میدهد.
- اعضای خانواده فرد مبتلا، بهویژه والدین و خواهر و برادرها نیز به دلیل زندگی و تماس نزدیک با او، بیشتر در معرض ابتلا هستند.
- مربیان مهدکودک و باشگاه، کارکنان مدارس و افرادی که در خوابگاهها یا مراکز شبانهروزی زندگی میکنند، ممکن است با احتمال بیشتری شپش بگیرند.
- ابتلا به شپش ارتباطی با تمیز یا کثیف بودن موها ندارد و هر فردی در صورت تماس نزدیک با شخص مبتلا میتواند به آن دچار شود.
چرا کودکان پیشدبستانی و دبستانی بیشتر شپش میگیرند؟
پاسخ این سوال را میتوان در موارد زیر یافت:
- کودکان پیشدبستانی و دبستانی در جریان بازی، گفتوگو، نقاشی، مطالعه گروهی یا عکس گرفتن، سرهای خود را به یکدیگر نزدیک میکنند و تماس مستقیم سر با سر، مهمترین دلیل شیوع آن میان کودکان است.
- حضور روزانه در مهدکودک و مدرسه نیز فرصت چنین تماسهایی را بیشتر میکند و ممکن است هنگام بازی، استراحت یا انجام فعالیتهای گروهی تماس موبهمو داشته باشند.
- استفاده مشترک از وسایل شخصی مرتبط با مو مثل کلاه یا شانه در انتقال شپش نیز نقش دارد.
- صرفا نزدیک بودن لباسها یا وسایل شخصی کودکان نیز لزوما باعث انتقال نمیشود؛ بیشترین احتمال زمانی وجود دارد که وسیلهای بهتازگی با موهای فرد مبتلا تماس داشته و بلافاصله توسط کودک دیگری استفاده شود.
البته توجه کنید که ابتلای بیشتر کودکان این گروه سنی به معنای رعایت نکردن بهداشت یا کثیف بودن موهای آنها نیست. شپش میتواند در موهای تمیز یا کثیف زندگی کند و دلیل اصلی قرار گرفتن کودکان در گروه پرخطر، نوع تعاملات نزدیک و تماسهای مکرر آنها با یکدیگر است.
آیا دختران بیشتر از پسران شپش میگیرند؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که ابتلا به شپش سر در دختران بیشتر از پسران دیده میشود. علت اصلی این تفاوت ارتباطی به جنسیت یا ویژگی خاص موهای دختران ندارد؛ بلکه باید آن را در نوع بازی و معاشرت آنها جستوجو کرد. سایت CDC در این زمینه میگوید:
دختران ممکن است هنگام بازی، گفتوگوی دوستانه، گرفتن عکس، مطالعه یا انجام فعالیتهای گروهی، سرهای خود را بیشتر و برای مدت طولانیتری به یکدیگر نزدیک کنند. هرچه تماس سربهسر بیشتر باشد، احتمال انتقال شپش نیز افزایش پیدا میکند.
بلند بودن موها نیز بهتنهایی باعث ابتلا به شپش نمیشود؛ اما موهای بلند ممکن است هنگام تماس نزدیک، سطح تماس بیشتری با موهای فرد مبتلا ایجاد کنند. استفاده مشترک از شانه، برس، کش مو، گیره، روسری، مقنعه یا کلاه هم میتواند در انتقال نقش داشته باشد، هرچند تماس مستقیم سر با سر همچنان مهمترین مسیر انتقال است.
در واقع، آنچه خطر ابتلا را تعیین میکند بیشتر از آنکه جنسیت کودک باشد، میزان و نوع تماس نزدیک او با دیگران است.
چه بزرگسالانی بیشتر در معرض ابتلا به شپش هستند؟
ابتلا به شپش در بزرگسالان کمتر از کودکان دیده میشود؛ اما افرادی که تماس نزدیک و مکرری با کودکان یا فرد مبتلا دارند، بیشتر در معرض انتقال شپش قرار میگیرند. مهمترین عامل خطر، تماس مستقیم سر با سر است. این دسته از بزرگسالان، بیش از سایرن به شپش مبتلا خواهند شد:
- والدین و مراقبان کودک مبتلا: هنگام در آغوش گرفتن، خواباندن یا بررسی موهای کودک ممکن است شپش به آنها منتقل شود.
- مربیان مهدکودک و کارکنان مدارس و باشگاهها: تماس نزدیک و مداوم با کودکان، احتمال مواجهه با شپش را افزایش میدهد.
- افرادی که با فرد مبتلا زندگی میکنند: نزدیکی روزانه و تماس سربهسر، خطر انتقال شپش میان اعضای خانه را بیشتر میکند.
- ساکنان محیطهای گروهی: زندگی در خوابگاهها و مراکز شبانهروزی، بهدلیل تماس نزدیک افراد، احتمال گسترش شپش را افزایش میدهد.
آیا موهای بلند، چرب یا کثیف احتمال شپش گرفتن را بیشتر میکنند؟
برخلاف تصور رایج، شپش نشانه کثیف بودن مو یا رعایت نکردن بهداشت نیست. شپش سر میتواند روی موهای تمیز، چرب یا کثیف زندگی کند؛ بنابراین حتی افرادی که موهای خود را مرتب میشویند نیز ممکن است در اثر تماس نزدیک با فرد مبتلا، شپش بگیرند.
بلندی، کوتاهی یا جنس مو نیز بهتنهایی تعیینکننده ابتلا نیست. البته موهای بلند ممکن است هنگام بازی، در آغوش گرفتن یا نزدیک کردن سرها، تماس بیشتری با موی فرد مبتلا پیدا کنند؛ اما عامل اصلی انتقال همچنان تماس مستقیم سر با سر است. پس برای پیشگیری، بهجای شستوشوی افراطی موها باید تماس سربهسر و استفاده مشترک از وسایل شخصی مو را کاهش داد.
اگر به دنبال راه حل فوری و خانگی برای از بین بردن شپش هستید، مطلب «درمان فوری شپش در یک شب» را که به تایید کارشناس ارشد تغذیه مینا علینواز رسیده است، حتما مطالعه کنید.
افراد در معرض خطر چگونه احتمال شپش گرفتن را کاهش دهند؟
هیچ راهی نمیتواند احتمال ابتلا به شپش را به صفر برساند؛ اما با کاهش تماس مستقیم سر با سر و رعایت چند نکته ساده میتوان خطر انتقال را کمتر کرد:
- به کودکان آموزش دهید هنگام بازی، عکس گرفتن یا انجام فعالیتهای گروهی، سر خود را به سر دیگران نچسبانند.
- شانه، برس، کش و گیره مو، حوله، کلاه، روسری و مقنعه هر فرد را شخصی نگه دارید.
- در مدرسه و مهدکودک، کلاهها و لباسهای کودکان را جدا از وسایل دیگران قرار دهید.
- اگر یکی از اعضای خانواده شپش گرفت، موهای سایر افراد خانه را نیز با دقت بررسی کنید.
- هنگام اعلام موارد ابتلا در مدرسه یا مهدکودک، موهای کودک را مرتب و زیر نور کافی کنترل کنید.
- برای پیشگیری، خودسرانه از شامپو یا داروی ضد شپش استفاده نکنید؛ این محصولات باید پس از تایید ابتلا و مطابق دستور مصرف شوند.
تمرکز اصلی باید بر جلوگیری از تماس سربهسر باشد؛ زیرا مهمترین راه انتقال شپش همین تماس نزدیک و مستقیم است. شستوشوی مکرر مو یا استفاده پیشگیرانه از محصولات ضد شپش، جایگزین این اقدامات نیست.
تجربه کاربران از ابتلا به شپش
بررسی تجربه والدین در انجمنهای گفتوگو نشان میدهد که شپش بیشتر از هر جا، از مهدکودک و سالهای ابتدایی مدرسه وارد خانه میشود:
بسیاری از والدین نوشتهاند که کودکشان پس از اعلام چند مورد شپش در کلاس یا بازی نزدیک با دوستانش مبتلا شده است.
در بعضی خانوادهها، والدین نیز هنگام در آغوش گرفتن کودک، خوابیدن کنار او یا رسیدگی به موهایش شپش گرفتهاند؛ اما گاهی با وجود زندگی چند خواهر و برادر در یک خانه، فقط یکی از آنها مبتلا شده است. این تفاوت نشان میدهد تماس نزدیک افراد نقش مهمتری از صرفا حضور در یک محیط مشترک دارد.
یکی از موضوعات پرتکرار در تجربه کاربران، بازگشت دوباره شپش است:
برخی والدین گفتهاند پس از آنکه تصور میکردند مشکل کاملا تمام شده، کودکشان بار دیگر در مدرسه مبتلا شده است. این تکرار برای خانوادهها خستهکننده بوده و تعدادی از آنها احساس میکردند تا زمانی که همه والدین از وجود شپش در کلاس مطلع نشوند، این چرخه ادامه پیدا میکند.
بعضی کاربران نیز از ترس قضاوت دیگران، ابتلای کودک را پنهان کرده بودند؛ درحالیکه والدین دیگر تاکید داشتند شپش هیچ ارتباطی با تمیزی خانه، وضعیت مالی خانواده یا میزان رسیدگی به کودک ندارد.
در مجموع، تجربههای واقعی کاربران نشان میدهد کودکان دبستانی، اعضای خانواده آنها و افرادی که بهطور مداوم با کودکان تماس نزدیک دارند، بیشتر با شپش مواجه میشوند. البته همه افرادی که در کنار فرد مبتلا زندگی میکنند لزوما شپش نمیگیرند؛ میزان تماس سربهسر، نوع معاشرت و تکرار مواجهه میتواند تجربه هر خانواده را متفاوت کند.
سخن آخر
شپش فقط سراغ موهای کثیف یا افرادی که بهداشت را رعایت نمیکنند، نمیرود؛ هر فردی در صورت تماس نزدیک با شخص مبتلا ممکن است به آن دچار شود. بااینحال، کودکان پیشدبستانی و دبستانی، اعضای خانواده آنها و افرادی که در محیطهای گروهی حضور دارند، بیشتر در معرض ابتلا هستند. شناخت این گروهها، کاهش تماس سربهسر و شخصی نگهداشتن وسایل مو میتواند احتمال انتقال شپش را تا حد زیادی کاهش دهد. پس بهجای نگرانی یا قضاوت فرد مبتلا، بهتر است آگاهانه و بدون خجالت برای جلوگیری از گسترش آن اقدام کنیم.
در مجله مثبت سبز، محتوای سلامت با تکیه بر منابع علمی معتبر و پس از بررسی پزشکان و متخصصان منتشر میشود. مقاله «چه کسانی بیشتر شپش میگیرند؟» نیز با همین رویکرد تهیه شده است تا گروههای در معرض خطر را معرفی کند، باورهای نادرست درباره ارتباط شپش با بهداشت و نوع مو را کنار بزند و راهکارهای موثر کاهش احتمال انتقال را در اختیار شما قرار دهد. انتشار بیش از 5000 مقاله در مجله مثبت سبز، نتیجه همکاری مستمر با متخصصان و تعهد ما به ارائه اطلاعات دقیق، بهروز و قابلاعتماد برای حفظ سلامت شماست.
در صورتی که پاسخ به دغدغهها و سوالات ذهنی شما در قسمت سوالات متداول این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز نیست، هرگونه ابهام و پرسش خود در این زمینه را از طریق قسمت نظرات با ما در میان بگذارید تا پزشکان مثبت سبز در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.
