آندومتریوز چیست؟
آندومتریوز (آندومتریوزیس) یک بیماری شایع در زنان است که به عنوان یک اختلال هورمونی یا سیستم ایمنی شناخته میشود و معمولا زنان و دختران در سنین باروری را درگیر میکند. نام این بیماری از واژه «آندومتر» گرفته میشود؛ یعنی همان بافتی که سطح داخلی رحم را میپوشاند و در هر چرخه قاعدگی ساخته شده و سپس ریزش میکند.
به نقل از Mayo Clinic ، در بیماری آندومتریوزیس، بافتی شبیه به آندومتر به جای اینکه فقط داخل رحم باشد، در خارج از آن رشد میکند.
این بافتها نیز مانند آندومتر به تغییرات هورمونی پاسخ میدهند؛ یعنی در طول چرخه قاعدگی ضخیم شده و دچار خونریزی میشوند، اما چون راهی برای خروج ندارند، باعث التهاب، درد و ایجاد چسبندگی در بافتهای اطراف میشوند. تحقیقات علمی حاکی از آن است که زنان مبتلا به آندومتریوز ممکن است ریسک بالاتری برای ابتلا به برخی بیماریها از جمله بعضی از انواع سرطان به ویژه سرطان تخمدان یا سرطان سینه داشته باشند.
علائم آندومتریوز چیست؟
علائم بیماری آندومتریوزیس میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و در برخی موارد حتی بدون علامت باشد. اما شایعترین نشانههای این بیماری عبارتند از:
- درد لگنی مزمن به ویژه در دوران قاعدگی
- درد شدید در دوران قاعدگی
- درد هنگام رابطه جنسی
- خونریزیهای غیرطبیعی
- مشکلات گوارشی
- ناباروری
علت آندومتریوز چیست؟
علت دقیق آندومتریوز هنوز به طور کامل مشخص نشده است؛ اما برخی از متخصصان معتقدند این بیماری تحت تاثیر ترکیبی از عوامل هورمونی، ژنتیکی و سیستم ایمنی است. دلایل احتمالی ایجاد این بیماری عبارت است از:
- اختلال در سیستم ایمنی: در حالت طبیعی، سیستم ایمنی باید سلولهای غیرطبیعی را از بین ببرد؛ اما در افراد مبتلا به آندومتریوز، ممکن است این سیستم نتواند سلولهای آندومتر خارج از رحم را شناسایی و حذف کند و این موضوع باعث باقی ماندن و رشد این بافتها میشود.
- قاعدگی برگشتی: در برخی زنان، بخشی از خون قاعدگی به جای خروج از بدن، از طریق لولههای فالوپ به داخل لگن باز میگردد. این خون حاوی سلولهای آندومتر است که میتوانند به بافتهای اطراف بچسبند و رشد کنند.
- عدم تعادل هورمونی: هورمون استروژن نقش مهمی در رشد بافت آندومتر دارد. افزایش سطح این هورمون در بدن میتواند باعث رشد غیر طبیعی بافت آندومتر در خارج از رحم شود.
- عوامل ژنتیکی: آندومتریوز میتواند در برخی خانوادهها شایعتر باشد. اگر یکی از اعضای خانواده مثل مادر یا خواهر مبتلا به این بیماری باشد، احتمال ابتلا در فرد بیشتر میشود.
- جراحیهای قبلی: در برخی زنان، بعد از جراحیهایی مانند سزارین، ممکن است سلولهای آندومتر به طور ناخواسته به خارج از رحم منتقل شوند و در آنجا رشد کنند.
چه کسانی بیشتر در معرض آندومتریوزیس هستند؟
آندومتریوز میتواند در هر زنی رخ دهد، اما در برخی از افراد بیشتر امکان ابتلا است. کسانی که بیشتر در معرض بیماری آندومتریوز هستند؛ عبارتند از:
- زنان با سیکل قاعدگی کوتاه یا خونریزی طولانی
- افرادی که دیرتر باردار شدهاند یا بارداری نداشتند
- زنان با نقص یا اختلال در سیستم ایمنی
- افرادی با سابقه خانوادگی
- افراد با مشکلات هورمونی
- زنان در سنین باروری
انواع آندومتریوز
آندومتریوزیس بر اساس محل درگیری و شدت بیماری به چند نوع تقسیم میشود. شناخت انواع آن به درمان درست کمک موثری میکند. در ادامه انواع آندومتریوز را آوردهایم:
- آندومتریوز سطحی (سطحی صفاقی): این نوع، شایعترین فرم آندومتریوز است که در آن ضایعات کوچک و سطحی روی پوشش داخلی لگن ایجاد میشود.
- آندومتریوز تخمدانی: در این نوع، بافت آندومتریوز داخل تخمدان رشد میکند و باعث ایجاد کیستهایی به نام اندومتریوما (کیست شکلاتی) میشود.
- آندومتریوز عمقی (تهاجمی): این نوع یکی از شدیدترین فرمهای آندومتریوز است که در آن بافت آندومتریوز به عمق بافتهای اطراف نفوذ میکند.
- آندومتریوز خارج لگنی: در موارد نادر، آندومتریوز ممکن است در نواحی خارج از لگن مانند روده، مثانه یا حتی نواحی دورتر بدن رخ دهد.
تصویر آندومتریوز
اندومتریوز یک بیماری ناتوان کننده است که باعث درد شدید لگن، ناباروری، خستگی مزمن و درد در هنگام ادرار، اجابت مزاج و رابطه جنسی میشود. در ادامه عکس مربوط به این بیماری برای شناخت بیشتر و آگاهی شما آورده شده است:
تشخیص آندومتریوز
معمولا به دلیل شباهت علائم آن با دیگر مشکلات مانند دردهای معمول قاعدگی یا مشکلات گوارشی سخت است. به همین دلیل، پزشکان برای تشخیص دقیق، مراحل زیر را پشت سر میگذارند:
- بررسی علائم و سابقه پزشکی: اولین قدم در تشخیص آندومتریوز، بررسی دقیق علائم است. پزشک با پرسشهای مختلف و اطلاعاتی که شما به او میدهید، احتمال وجود آندومتریوز را بررسی میکند.
- معاینه لگنی: در این مرحله، پزشک ناحیه لگن را بررسی میکند تا وجود توده، حساسیت یا چسبندگیهای غیرطبیعی را تشخیص دهد.
- سونوگرافی: یکی از روشهای رایح برای بررسی تخمدانها و تشخیص کیستهای مرتبط با تشخیص آندومتریوز، سونوگرافی است. این روش غیر تهاجمی ولی همیشه قادر به تشخیص همه انواع آندومتریوز نیست.
- ام آر آی (MRI): برای بررسی دقیقتر محل و شدت ضایعات، از تصویر برداری پیشرفته یا ام آر آی استفاده میکنند. این روش به تشخیص نوعهای عمقی آندومتریوزیس کمک میکند.
- لاپاراسکوپی: لاپاراسکوپی یک روش جراحی است که تحت بیهوشی عمومی انجام میگیرد. در این روش شکم بیمار توسط گاز کربن دی اکسید متسع باد میکنند تا امکان بررسی راحتتر ارگانها توسط دستگاه لاپاراسکوپ فراهم شود. با نمونهگیری از نقاط مشکوک و تایید پاتولوژی، تشخیص قطعی داده میشود.
میتوان گفت، دقیقترین روش برای تشخیص بیماری آندومتریوزیس، لاپاراسکوپی است.
روشهای درمان آندومتریوز
درمان آندومتریوزیس به شدت علائم، محل ضایعات، سن فرد و برنامه او برای بارداری بستگی دارد. در بسیاری از موارد، پزشک با در نظر گرفتن این موارد، روش درمان را انتخاب میکند. بسیاری از منابع معتبر پزشکی درمان آندومتریوزیس را در همین موارد زیر دسته بندی کردهاند:
درمان دارویی
درمان دارویی معمولا اولین قدم برای کنترل درد آندومتریوزیس است. در این روش از داروهای مسکن برای کنترل درد و درمانهای هورمونی مانند قرصهای جلوگیری از بارداری، پروژستینها یا داروهای مهار کننده هورمون GnRH برای کاهش رشد بافتهای آندومتریوزیس استفاده میشود. اگر درد شدید باشد و بدن فرد به این داروها پاسخ ندهد از روشهای دیگر استفاده میشود. در کنار این روشها، استفاده از قرص قاعدگی به کاهش دردهای قاعدگی ناشی از آندومتریوز، کمک میکند.
درمان هورمونی
درمان هورمونی یکی از رایجترین روشها برای کنترل آندومتریوزیس است، چون این بیماری به تغییرات هورمونی، به ویژه استروژن، پاسخ میدهد. پزشک ممکن است از قرصهای جلوگیری، پروژسترون، آی یو دی هورمونی یا برخی داروهای تخصصیتر برای مهار تولید هورمون استفاده کند. البته درمان هورمونی یک درمان قطعی و دائمی نیست و ممکن است بعد از قطع دارو، علائم دوباره برگردند.
جراحی آندومتریوز
اگر درمانهای دارویی و هورمونی موثر نباشند، ضایعات گسترده باشند یا آندومتریوز روی باروری اثر گذاشته باشد، ممکن است پزشک جراحی را توصیه کند. در عمل جراحی، پزشک سعی میکند ضایعات آندومتریوز، بافتهای چسبنده و در بعضی موارد کیستهای تخمدان ناشی از بیماری را بردارد. این کار معمولا با لاپاراسکوپی انجام میشود و بسته به شرایط بیمار، جراحی ممکن است گستردهتر شود. در بعضی از موارد، بعد از جراحی هم امکان برگشت بیماری است؛ در نتیجه باید تحت نظر پزشک متخصص باشید.
درمان خانگی آندومتریوز
درمان خانگی آندومتریوز به معنی درمان قطعی آن نیست، بلکه به کاهش علائم و درد کمک میکند. استفاده از کمپرس گرم یا کیسه آب گرم برای کاهش گرفتگی و درد لگنی، ورزش سبک و منظم، تغذیه مناسب و شناسایی خوراکیهای مغذی به کاهش علائم و درد بیماری آندومتریوز کمک میکند. البته لازم به ذکر است که اگر درد شدید باشد، نباید فقط به درمان خانگی بسنده کنید و حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.
تفاوت آندومتریوز با کیست تخمدان چیست؟
آندومتریوز و کیست تخمدان دو مشکل متفاوت در سیستم تولید مثل زنان است که گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. در جدول زیر این دو بیماری را از جهات مختلف بررسی کردهایم تا با تفاوت آنها آشنا شوید:
| ویژگیها | آندومتریوز | کیست تخمدان |
|---|---|---|
| تعریف | رشد بافتی شبیه آندومتر خارج از رحم | ایجاد کیسههای پر از مایع داخل یا روی تخمدان |
| علت اصلی | عوامل هورمونی، ژنتیکی و ایمنی | اختلال در تخمک گذاری یا تغییرات هورمونی |
| محل ایجاد | خارج از رحم (تخمدان، لگن، روده و …) | داخل یا روی تخمدان |
| درد | درد مزمن و شدید، به ویژه در پریود | درد خفیف تا متوسط (در برخی موارد بدون درد) |
| تاثیر بر قاعدگی | پریودهای دردناک و نامنظم | ممکن است تغییراتی در سیکل ایجاد کند |
| تاثیر بر باروری | میتواند باعث ناباروری شود | معمولا تاثیر کمتری دارد |
| تشخیص | اغلب نیاز به لاپاراسکوپی | معمولا با سونوگرافی هم قابل تشخیص است |
| درمان | دارو، هورمون درمانی یا جراحی | در بسیاری از موارد بدون درمان یا با دارو |
آیا آندومتریوز باعث مرگ میشود؟
آندومتریوزیس به طور کلی یک بیماری خوش خیم (غیرسرطانی) است و در اغلب موارد باعث مرگ نمیشود. این بیماری معمولا به عنوان یک مشکل مزمن شناخته میشود که میتواند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد ولی تهدید کننده حیات او نیست. با این حال، بیماری آندومتریوزیس، عوارضی را به دنبال دارد که میتواند زمینه ساز مشکلات بزرگتر باشد. از جمله عوارض آندومتریوز عبارت است از:
- ایجاد چسبندگی در اندامهای لگنی
- دردهای شدید و طولانی مدت
- مشکلات باروری یا ناباروری
روشهای پیشگیری از ابتلا به آندومتریوز
از آنجایی که علت دقیق اندومتریوز مشخص نیست، پیشگیری قطعی از آن امکان پذیر نیست. ولی با روشهای زیر میتوانید تا حدودی از این بیماری پیشگیری کنید:
- کاهش مصرف الکل، سیگار و مواد مخدر
- تغذیه سالم و ضد التهاب
- حفظ تعادل هورمونی
- ورزش منظم
- مدیریت استرس
نتیجه گیری
آندومتریوز اگرچه یک بیماری مزمن است، اما با آگاهی، تشخیص به موقع و انتخاب روش درمان مناسب میتوان آن را به خوبی کنترل کرد و از بروز عوارض جدیتر جلوگیری کرد. در این مقاله از داروخانه آنلاین مثبت سبز، به علائم، روشهای درمان و پیشگیری از بیماری آندومتریوزیس اشاره کردیم. در نهایت باید گفت، هرچه شناخت این بیماری بیشتر باشد، مدیریت آن سادهتر و موثرتر خواهد بود.
