رژیم غذایی آندومتریوز چه نقشی در کاهش درد پریود و التهاب دارد؟
رژیم غذایی آندومتریوز درمان قطعی این بیماری نیست، اما میتواند در کنار درمان پزشکی به کنترل بهتر علائم کمک کند. آندومتریوز با التهاب مزمن، درد لگنی، درد پریود و گاهی علائم گوارشی همراه است؛ به همین دلیل، الگوی غذایی ضدالتهاب میتواند برای بعضی افراد مفید باشد.
مطالعات نشان میدهند رژیم‌هایی که سرشار از فیبر، میوه، سبزیجات، غلات کامل، منابع امگا 3 و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند، ممکن است از طریق کاهش التهاب و تاثیر بر مسیرهای هورمونی، به کاهش شدت درد و بهبود کیفیت زندگی کمک کنند.
با این حال، هنوز شواهد علمی آن‌قدر قطعی نیست که بتوان یک رژیم واحد را برای همه افراد مبتلا به آندومتریوز توصیه کرد؛ بنابراین بهتر است تغییرات غذایی به‌صورت تدریجی و متناسب با شرایط فرد انجام شود.
در سایت NIH در این رابطه می‌خوانیم:
یک مرور علمی در سال 2025 تاکید می‌کند که با وجود نقش احتمالی ترکیبات ضدالتهاب غذایی، هنوز داده‌های قطعی درباره اینکه دقیقا کدام مواد غذایی باید در آندومتریوز کنترل شوند وجود ندارد؛ مرور دیگری در سال 2024 نیز رژیم مدیترانه‌ای و ضدالتهاب را به‌عنوان الگوهایی با پتانسیل کاهش التهاب و درد مرتبط با آندومتریوز مطرح می‌کند.
برای آندومتریوز چه بخوریم؟ غذاهای ضد التهاب و مفید
در مقاله‌ای با عنوان همه چیز درباره آندومتریوزیس که به تایید مینا علی‌نواز، کارشناس ارشد تغذیه در مجله مثبت سبز رسیده است، یکی از روش‌های درمان خانگی آندومتریوز به عنوان روش کمکی در کنار درمان اصلی، رژیم غذایی مناسب و شناسایی خوراکی‌های مغذی شناخته شده است. در جدول زیر، تمامی غذاهایی که می‌توانید برای کاهش التهاب بدن در آندومتریوز مصرف کنید، آورده شده است:
| گروه غذایی مفید | نمونه‌ها | چرا برای آندومتریوز مفید است؟ |
|---|---|---|
| سبزیجات | اسفناج، کلم بروکلی، کاهو، فلفل دلمه‌ای، هویج | سرشار از فیبر، آنتی‌اکسیدان و ترکیبات ضدالتهاب هستند و می‌توانند به کاهش استرس اکسیداتیو کمک کنند. |
| میوه‌ها | توت‌ها، پرتقال، سیب، انار، کیوی | به دلیل داشتن ویتامین C، پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها، در کنترل التهاب بدن نقش حمایتی دارند. |
| غلات کامل | جو دوسر، نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، کینوا | فیبر بالایی دارند و می‌توانند به سلامت گوارش و تنظیم بهتر پاسخ التهابی بدن کمک کنند. |
| حبوبات | عدس، نخود، لوبیا، لپه | منبع فیبر و پروتئین گیاهی هستند و جایگزین مناسبی برای بخشی از گوشت قرمز محسوب می‌شوند. |
| مغزها و دانه‌ها | گردو، بادام، تخم کتان، چیا، کنجد | حاوی چربی‌های مفید، فیبر و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند و در الگوی غذایی ضدالتهاب جایگاه دارند. |
| ماهی‌های چرب و منابع امگا 3 | سالمون، ساردین، تن، گردو، تخم کتان | امگا 3 میتواند از طریق کاهش برخی واسطه‌های التهابی، به کنترل التهاب در آندومتریوز کمک کند. |
| الگوی غذایی مدیترانه‌ای | سبزیجات، میوه، حبوبات، مغزها، روغن زیتون، ماهی و مصرف کم گوشت قرمز | این الگو به دلیل داشتن فیبر، آنتی‌اکسیدان‌ها و چربی‌های مفید، به‌عنوان یکی از الگوهای غذایی امیدوارکننده برای حمایت تغذیه‌ای در آندومتریوز مطرح شده است. |
به گفته NIH، در رژیم غذایی مناسب برای آندومتریوز، بهتر است تمرکز اصلی روی غذاهای ضدالتهاب باشد. سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها، دانه‌ها و ماهی‌های چرب از مهمترین انتخاب‌ها هستند؛ زیرا فیبر، آنتی‌اکسیدان‌ها، پلی‌فنول‌ها و اسیدهای چرب مفید مانند امگا 3 را در اختیار بدن قرار میدهند. الگوی غذایی مدیترانه‌ای که بر مصرف غذاهای گیاهی، روغن زیتون، مغزها، ماهی و کاهش مصرف گوشت قرمز تاکید دارد، در منابع علمی به‌عنوان یکی از الگوهای تغذیه‌ای امیدوارکننده برای کمک به کاهش التهاب و درد در آندومتریوز مطرح شده است.
در آندومتریوز چه غذاهایی را کمتر بخوریم؟
در آندومتریوز، هدف از اصلاح رژیم غذایی حذف کامل یک گروه غذایی نیست، بلکه بهتر است مصرف خوراکی‌هایی که می‌توانند التهاب بدن را افزایش دهند یا کیفیت کلی رژیم غذایی را پایین بیاورند، محدود شود. بعضی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف زیاد گوشت قرمز، چربی‌های ناسالم و غذاهای فراوری‌شده ممکن است با افزایش خطر یا تشدید علائم آندومتریوز ارتباط داشته باشد. البته واکنش بدن افراد یکسان نیست؛ بنابراین بهتر است فرد مبتلا به آندومتریوز، غذاهایی را که بعد از مصرف آنها دچار درد بیشتر، نفخ، مشکلات گوارشی یا تشدید علائم پریود میشود، شناسایی و مصرف آنها را کنترل کند.
مواد غذایی و خوراکی‌هایی که بهتر است در آندومتریوز کمتر مصرف شوند:
- گوشت قرمز مانند گوشت گوسفند، گاو، بره، کباب و استیک
- گوشت‌های فراوری‌شده مانند سوسیس، کالباس، بیکن و همبرگر آماده
- غذاهای سرخ‌کردنی و فست‌فودها مانند سیب‌زمینی سرخ‌کرده، مرغ سوخاری و غذاهای آماده
- خوراکی‌های حاوی چربی ترانس مانند برخی شیرینی‌های صنعتی، مارگارین و اسنک‌های فراوری‌شده
- قند و شیرینی زیاد مانند نوشابه، کیک، شکلات، آبمیوه صنعتی و دسرهای شیرین
- غذاهای فوق‌فراوری‌شده مانند چیپس، پفک، غذاهای کنسروی چرب و وعده‌های آماده صنعتی
- الکل، چون در منابع علمی با افزایش خطر آندومتریوز ارتباط داده شده و برای سلامت عمومی نیز توصیه نمیشود
- کافئین زیاد مانند مصرف بیش از حد قهوه، چای پررنگ و نوشیدنی‌های انرژی‌زا؛ به‌ویژه اگر باعث تشدید درد، اضطراب، بی‌خوابی یا علائم گوارشی شود
در سایت NIH یک تحقیق علمی در سال 2023 مورد بررسی قرار گرفته و در آن آمده است:
مصرف چربی ترانس، اسید پالمیتیک و گوشت قرمز با افزایش خطر آندومتریوز مرتبط است، درحالی‌که غذاهای گیاهی، فیبر، آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین D ممکن است اثرات مفیدی داشته باشند. مروری دیگر نیز مصرف متعادل‌تر گوشت قرمز، الکل، نمک و چربی‌های اشباع را در قالب الگوی غذایی سالم‌تر مطرح می‌کند، اما تاکید دارد که شواهد درباره اثر قطعی رژیم غذایی بر علائم آندومتریوز هنوز کامل نیست. درباره کافئین هم بهتر است محتاط باشید؛ چرا که منابع جدیدتر همچنان درباره مصرف زیاد کافئین هشدار محتاطانه میدهند.
آیا حذف گلوتن و لبنیات برای آندومتریوز لازم است؟
حذف گلوتن و لبنیات برای همه افراد مبتلا به آندومتریوز ضروری نیست. بعضی افراد ممکن است بعد از کم کردن یا حذف گلوتن، لبنیات یا برخی غذاهای خاص، کاهش درد، نفخ یا علائم گوارشی را تجربه کنند؛ اما این موضوع به معنی توصیه عمومی برای همه بیماران نیست.
شواهد علمی موجود هنوز آن‌قدر قوی نیست که رژیم بدون گلوتن یا بدون لبنیات به‌عنوان درمان قطعی یا استاندارد آندومتریوز معرفی شود. حتی برخی منابع علمی اشاره میکنند که حذف طولانی‌مدت و بدون برنامه‌ریزی این گروه‌های غذایی میتواند دریافت بعضی مواد مغذی را کاهش دهد.
بنابراین اگر فردی احساس می‌کند گلوتن یا لبنیات علائم او را بدتر می‌کند، بهتر است حذف موقت و کنترل‌شده آنها را زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه امتحان کند و در صورت بهبود، برنامه غذایی جایگزین و متعادلی داشته باشد.
نمونه رژیم غذایی یک روزه برای آندومتریوز؛ از صبحانه تا شام
برای اینکه رژیم غذایی آندومتریوز قابل اجرا باشد، لازم نیست برنامه پیچیده یا سختی داشته باشید. کافی است در طول روز، بشقاب غذایی خود را بیشتر به سمت غذاهای ضدالتهاب ببرید؛ یعنی غذاهایی که فیبر، آنتی‌اکسیدان، چربی مفید و پروتئین باکیفیت دارند. برنامه زیر یک نمونه ساده برای الهام گرفتن است و میتواند با توجه به شرایط بدنی، شدت علائم، حساسیت‌های غذایی و نظر متخصص تغذیه تغییر کند. در ادامه برنامه یک روزه‌ای به عنوان رژیم غذایی مناسب آندومتریوز برای شما قرار داده‌ایم:
صبحانه ضدالتهاب برای شروع روز
- یک کاسه جو دوسر پخته‌شده با شیر کم‌چرب یا شیر گیاهی
- گردو یا تخم کتان آسیاب‌شده
- چند تکه میوه مثل توت‌فرنگی، بلوبری، سیب یا موز
این ترکیب هم فیبر خوبی دارد، هم به‌دلیل داشتن مغزها و دانه‌ها میتواند چربی‌های مفید را وارد برنامه غذایی کند.
میان‌وعده سبک و مفید
- یک عدد میوه تازه مثل سیب، پرتقال یا کیوی
- همراه چند عدد بادام یا گردو
این میان‌وعده ساده میتواند جایگزین خوراکی‌های شیرین و فراوری‌شده شود و به کنترل بهتر اشتها در طول روز کمک کند.
ناهار به سبک مدیترانه‌ای
- یک بشقاب شامل برنج قهوه‌ای یا نان سبوس‌دار
- ماهی کبابی یا مرغ گریل‌شده
- سالاد سبزیجات تازه و کمی روغن زیتون
اگر گوشت مصرف نمی‌کنید، می‌توانید از عدس، نخود یا لوبیا به‌عنوان منبع پروتئین گیاهی استفاده کنید. این مدل غذا هم سیرکننده است، هم با الگوی غذایی ضدالتهاب هماهنگی بیشتری دارد.
انواع قرص قاعدگی گیاهی برای پریودی آسان
عصرانه برای کاهش میل به شیرینی
- ماست ساده همراه با دانه چیا، دارچین و مقدار کمی میوه
- یا یک اسموتی ساده با میوه، شیر گیاهی و کمی مغزها
اگر مصرف لبنیات باعث نفخ یا بدتر شدن علائم گوارشی میشود، می‌توان از جایگزین‌های مناسب و غنی‌شده استفاده کرد.
شام سبک برای شب‌های نزدیک پریود
- سوپ سبزیجات با عدس یا مرغ
- همراه با کمی نان سبوس‌دار یا سالاد گرم
در روزهایی که درد پریود یا نفخ بیشتر است، غذاهای سبک‌تر، کم‌چرب‌تر و خانگی معمولا انتخاب بهتری نسبت به فست‌فود، غذاهای سرخ‌کردنی و وعده‌های سنگین هستند.
یک نکته مهم:
این برنامه غذایی قرار نیست درمان قطعی آندومتریوز باشد، اما میتواند به عنوان یک الگوی ساده و ضدالتهاب در کنار درمان پزشکی، خواب کافی، فعالیت بدنی ملایم و مدیریت استرس به کنترل بهتر علائم کمک کند. بهتر است هر فرد غذاهایی را که باعث تشدید درد، نفخ یا علائم گوارشی او می‌شوند، شناسایی کند و برنامه غذایی خود را بر اساس واکنش بدنش تنظیم کند.
سخن آخر
آندومتریوز بیماری پیچیده‌ای است و رژیم غذایی به‌تنهایی نمی‌تواند آن را درمان کند؛ اما میتواند بخشی مهم از سبک زندگی حمایتی برای کاهش التهاب، کنترل درد پریود و بهبود کیفیت زندگی باشد. انتخاب غذاهای ضدالتهاب مثل سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها، دانه‌ها و ماهی‌های چرب، در کنار محدود کردن غذاهای فراوری‌شده، قند زیاد، چربی‌های ناسالم و گوشت قرمز، میتواند به مدیریت بهتر علائم کمک کند.
با این حال، واکنش بدن همه افراد یکسان نیست؛ بنابراین بهتر است به علائم بدن خود توجه کنید و در صورت نیاز، تغییرات غذایی را زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام دهید. اگر درد پریود شدید، خونریزی غیرطبیعی، درد لگنی مداوم یا مشکلات باروری دارید، حتما برای بررسی دقیق‌تر به پزشک زنان مراجعه کنید. هرگونه پرسش و ابهام خود را در این زمینه، از طریق قسمت نظرات مطرح کنید تا پزشکان داروخانه آنلاین مثبت سبز در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.
