قرص پروپرانولول

پروپرانولول در دسته‌ای از داروها به نام مسدود کننده‌های بتا قرار دارد. این دارو به صورت قرص، کپسول، محلول خوراکی و تزریقی در داروخانه‌ها عرضه می‌شود. درمان فشار خون بالا، کنترل ریتم قلب، تسکین درد قفسه سینه و کمک به عملکرد صحیح قلب بعد از حملات قلبی بخشی از مزایای استفاده از قرص پروپرانولول است. در این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز در مورد این دارو اطلاعات بیشتری کسب خواهید کرد.

خلاصه مطلب را در این پادکست بشنوید:

قرص پروپرانولول چیست؟

پروپرانولول یک بتا بلاکر است. بتا بلاکرها روی قلب و گردش خون تاثیر می‌گذارند. در واقع پروپرانولول نخستین بتا بلاکری است که در دهه ۱۹۶۰ کشف شد. پروپرانولول پس از مصرف 1 تا 3 ساعت بعد به حداکثر غلظت پلاسمایی می‌رسد و نیمه عمر آن 4 تا 5 ساعت برآورد شده است اما زمان تاثیرگذاری آن ممکن است تا 12 ساعت هم طول بکشد.

پروپرانولول برای چیست؟

قرص پروپرانولول از طریق شریان‌ها و وریدها روی جریان خون و قلب تاثیر می‌گذارد. در موارد زیر از این دارو استفاده می‌شود:

• کنترل فشار خون بالا
• کمک به درمان آنژین (درد قفسه سینه)
• بهبود اختلالات مربوط به ریتم قلب و سایر بیماری‌های قلبی
• کمک به درمان و پیشگیری از حمله قلبی
• جلوگیری از حمله قلبی مجدد در مورد افرادی که قبلا دچار این مشکل شده‌اند.
• کاهش لرز در مبتلایان به پارکینسون
• کاهش شدت و دفعات سردردهای میگرنی
• درمان اضطراب و اختلالات پانیک
• موثر در درمان سیروز کبدی
• بهبود اختلال استرس پس از حادثه

همانژئول یا محلول خوراکی پروپرانولول برای درمان یک بیماری ژنتیکی به نام همانژیوم نوزادی به نوزادان 5 هفته‌ای تا 1 ساله داده می‌شود. همانژیوم‌ها توده‌های خوش‌خیمی هستند که به دلیل تجمع غیرطبیعی رگ‌های خونی ایجاد شده و به صورت لکه‌های قرمز روی پوست ظاهر می‌شوند. پروپرانولول به کاهش رشد این علائم قرمز و عوارض ناشی از آن‌ها کمک می‌کند.

انواع قرص پروپرانولول

قرص پروپرانولول در داروخانه‌ها در دوزهای 10، 20، 40، 60 و 80 میلی‌گرم عرضه می‌شود. کپسول‌های آهسته رهش این دارو 160 میلی‌گرم هم می‌توانند باشند. به موارد زیر دقت کنید:

پروپرانولول 10 برای چیست؟

به منظور درمان مشکلات قلبی (مثل آریتمی)، کمک به اضطراب و پیشگیری از میگرن می‌توان Propranolol را تجویز نمود. افرادی که مشکل قلبی دارند جهت کنترل فشار خون می‌توانند از پروپرانولول 10 استفاده نمایند.

قرص پروپرانولول 20 برای چیست؟

این قرص در موارد زیر کاربرد دارد:

• بهبود آنژین یا درد قفسه سینه
• کنترل فشار خون
• درمان آریتمی یا اختلالات ریتم قلب
• کاهش بروز میگرن
• درمان بیماری‌های قلبی و بیماری‌های مربوط به گردش خون

پروپرانولول 40 برای چیست؟

در این موارد این دارو ممکن است توسط پزشک تجویز شود:

درمان بیماری‌های قلبی، بهبود فشار خون بالا، اختلالات اضطراب، آریتمی، تیروئید پرکار و … دقت داشته باشید که دوز مصرفی حتما باید توسط پزشک تعیین شود.

نحوه مصرف قرص پروپرانولول

نحوه مصرف پروپرانولول به نوع دارو و دلیل تجویز آن بستگی دارد. در ادامه جزئیات دقیق نحوه مصرف آورده شده است:

۱. دستورالعمل‌های کلی مصرف

• دقت در دوز مصرفی: دارو را دقیقا همان‌طور که پزشک تجویز کرده است مصرف کنید و دوز آن را خودسرانه تغییر ندهید.
• ثبات در زمان مصرف: بزرگسالان می‌توانند پروپرانولول را با غذا یا بدون آن مصرف کنند، اما مهم است که هر روز به یک شیوه ثابت (همیشه با غذا یا همیشه بدون غذا) آن را میل کنید.
• بلعیدن کامل: قرص‌ها و کپسول‌های پیوسته-رهش (Extended-release) را باید به طور کامل ببلعید. از جویدن، خرد کردن یا باز کردن آن‌ها خودداری کنید. (برخی قرص‌ها خط خط‌کشی دارند که در صورت لزوم و با تایید پزشک می‌توان آن‌ها را نصف کرد).

۲. انواع مختلف و زمان‌بندی

• قرص‌های معمولی (Standard release): بسته به دوز و بیماری، معمولا ۲، ۳ یا ۴ بار در روز تجویز می‌شوند.
• کپسول‌های آهسته‌رهش (Slow/Extended release): معمولا فقط یک بار در روز مصرف می‌شوند.
• نوبت اول: اولین دوز دارو ممکن است باعث سرگیجه شود، به همین دلیل توصیه می‌شود آن را هنگام خواب مصرف کنید. اگر بعد از آن احساس سرگیجه نداشتید، می‌توانید دوزهای بعدی را صبح‌ها مصرف کنید.
• برندهای خاص: برخی انواع کپسول‌های پیوسته-رهش باید شب‌ها (حدود ساعت ۱۰ شب) مصرف شوند.

۳. مصرف به شکل محلول خوراکی (مایع)

• ابزار اندازه‌گیری: برای مصرف محلول خوراکی، حتما از سرنگ یا قطره‌چکان مخصوص خود دارو استفاده کنید. هرگز از قاشق‌های آشپزخانه استفاده نکنید، زیرا دوز دقیق را نشان نمی‌دهند.
• نوزادان (Hemangeol): این دارو باید در حین یا بلافاصله پس از شیردهی/غذا خوردن به نوزاد داده شود. اگر نوزاد استفراغ می‌کند یا غذا نمی‌خورد، دوز دارو را به او ندهید.

در حین مصرف این دارو عملکرد قلب و فشار خون باید به طور مرتب کنترل شود. اگر قرار است یک عمل جراحی داشته باشید حتما پزشک خود را در جریان قرار دهید. اگر به طور ناگهانی مصرف پروپرانولول را متوقف کنید، ممکن است شرایط سلامتی شما بدتر شود. پس قبل از اینکه دارو را قطع کنید، حتما با پزشک مشورت نمایید.

فشار خون بالا اغلب بدون علامت است. اگر فشار خون بالا دارید به مصرف قرص پروپرانولول ادامه داده و خودسرانه آن را کنار نگذارید. دقت داشته باشید که فشار خون بالا می‌تواند نارسایی قلبی، سکته مغزی و آسیب به کلیه را در پی داشته باشد. بنابراین آن را جدی بگیرید.

در صورت فراموشی دوز مصرفی پرانولول چه کنیم؟

به محض اینکه به یاد آوردید، دوز فراموش شده را مصرف کنید. اگر تقریبا زمانِ مصرف نوبت بعدی فرا رسیده است، دوز فراموش شده را رها کنید (مصرف نکنید) و نوبت بعدی را در ساعت معمول خود مصرف کنید.

هرگز برای جبران نوبت فراموش شده، دو دوز را به طور همزمان یا دوز اضافی مصرف نکنید.

بهترین زمان مصرف قرص پروپرانولول

بهترین زمان مصرف قرص پروپرانولول 10، 20 و 40 میلی‌گرم با رهش طولانی مدت، قبل از خواب یعنی حدود 10 شب توصیه شده است. این دارو را با غذا یا بدون غذا می‌توانید مصرف کنید. اما توجه کنید که همیشه سر یک زمان معین این دارو را استفاده کنید تا بهترین اثرگذاری را داشته باشد.

مکانیسم اثر پروپرانولول

پروپرانولول با مسدود کردن گیرنده‌های بتا در قلب و سایر بخش‌های بدن عمل می‌کند. این گیرنده‌ها به طور معمول به هورمون‌هایی مانند آدرنالین متصل می‌شوند که باعث می‌شود قلب سریع‌تر و شدیدتر بتپد. با مسدود شدن این گیرنده‌ها، ضربان قلب آهسته‌تر شده و فشار خون کاهش می‌یابد که در نتیجه پمپاژ خون برای قلب آسان‌تر می‌شود.

پروپرانولول چگونه ضربان قلب را کنترل می‌کند؟

پروپرانولول دارویی از دسته مسدودکننده‌های بتا (Beta-blockers) است که از طریق مکانیسم‌های زیر ضربان قلب را کنترل می‌کند:

• مسدود کردن گیرنده‌های بتا: این دارو گیرنده‌های بتا را در قلب مسدود می‌کند. این گیرنده‌ها به طور طبیعی به هورمون‌هایی به نام کاتکول‌آمین‌ها (مانند آدرنالین و نورآدرنالین) متصل می‌شوند.
• تغییر پاسخ به تکانه‌های عصبی: کاتکول‌آمین‌ها در حالت عادی باعث می‌شوند قلب سریع‌تر و با قدرت بیشتری بتپد، اما پروپرانولول پاسخ بدن به این تکانه‌های عصبی را تغییر می‌دهد.
• کاهش سرعت و قدرت ضربان: با مسدود شدن این گیرنده‌ها، قلب آهسته‌تر و با نیروی کمتری می‌تپد. این اثر باعث می‌شود پمپاژ خون در بدن برای قلب آسان‌تر شده و فشار خون کاهش یابد.

مقایسه پروپرانولول با سایر بتابلاکرها

پروپرانولول ویژگی‌های خاصی دارد که آن را از برخی داروهای دیگر این دسته متمایز می‌کند:

• غیرانتخابی بودن (Non-selective): پروپرانولول یک عامل مسدود کننده بتای غیر انتخابی است. تفاوت اصلی آن با سایر بتابلاکرها در این است که اثر آن فقط به قلب محدود نمی‌شود و می‌تواند بخش‌های دیگر بدن مانند ریه‌ها را نیز تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل در افراد مبتلا به آسم یا مشکلات تنفسی باید با احتیاط فراوان مصرف شود.
• کارایی در کاهش فشار خون: پروپرانولول در کاهش فشار خون به اندازه سایر بتابلاکرها مؤثر عمل می‌کند.
• پیشگیری از میگرن: اگرچه بتابلاکرهای دیگری مانند آتنولول، متوپرولول، تیمولول و نادولول نیز در پیشگیری از میگرن موثر هستند، اما پروپرانولول معمولا رایج‌ترین داروی تجویزی توسط پزشکان برای این منظور است.
• کنترل علائم فیزیکی اضطراب: برخلاف بسیاری از داروهای قلبی، پروپرانولول به دلیل اثر بر سیستم عصبی، در مسدود کردن علائم فیزیکی اضطراب (مانند لرزش و تعریق ناشی از آدرنالین) بسیار شناخته شده است.

هشدارهای لازم قبل از مصرف پروپرانولول

اگر به قرص پروپرانولول حساسیت دارید یا به مشکلات زیر مبتلا هستید، نباید از قرص پروپرانولول استفاده کنید:

• آسم
• سابقه ضربان قلب آهسته
• نارسایی شدید قلبی
• سندرم سینوس بیمار

برای اینکه مطمئن باشید که پروپرانولول برای شما ایمن است، اگر مشکلات زیر را دارید، پزشک را در جریان قرار دهید:

• ضربان قلب آهسته یا نارسایی احتقانی قلب
• برونشیت، آمفیزم یا سایر اختلالات تنفسی
• دیابت
• بیماری کبد و کلیه
• اختلال تیروئید
• فئوکروموسیتوم
• مشکلات گردش خون
• در صورت مصرف سیگار

همچنین اگر باردار هستید یا در دوران شیردهی به سر می‌برید، حتما قبل از مصرف پروپرانولول به پزشک اطلاع دهید.

موارد منع مصرف پروپرانولول

• آسم یا سابقه ابتلا به آن
• بیماری‌های ریوی (مانند برونشیت یا آمفیزم) که باعث تنگی نفس یا خس‌خس سینه می‌شوند
• سابقه برونکواسپاسم (تنگی عضلات مجاری تنفسی)

در صورتی که وضعیت قلب ناپایدار باشد، پروپرانولول نباید استفاده شود:

• ضربان قلب بسیار آهسته (Bradycardia): اگر ضربان قلب شما به طور طبیعی یا به دلیل بیماری بسیار پایین است.
• فشار خون بسیار پایین (Hypotension): که می‌تواند باعث سرگیجه یا غش شود.
• بیماری‌های خاص ریتم قلب: مانند بلوک قلبی (Heart block) یا سندرم سینوس بیمار (Sick sinus syndrome)، مگر اینکه از ضربان‌ساز (Pacemaker) استفاده کنید.
• نارسایی قلبی شدید: به ویژه مواردی که منجر به بستری شدن در بیمارستان شده یا در حال بدتر شدن است.
• شوک قلبی (Cardiogenic Shock): وضعیتی که در آن قلب نمی‌تواند خون کافی به بدن پمپاژ کند.

اگر به پروپرانولول یا هر یک از ترکیبات موجود در دارو مانند مواد به کار رفته در کپسول یا محلول خوراکی حساسیت دارید، نباید آن را مصرف کنید.

برای استفاده از فرم مایع (Hemangeol) در نوزادان محدودیت‌های زیر وجود دارد:

• نوزادان با وزن کمتر از ۲ کیلوگرم
• نوزادان نارس که سن اصلاح‌شده آن‌ها کمتر از ۵ هفته است.
• نوزادان مبتلا به فئوکروموسیتوما (نوعی تومور غده فوق کلیوی) نباید از نوع Hemangeol استفاده کنند.

سایر موارد منع مصرف و احتیاط‌های شدید

• اسیدوز متابولیک: زمانی که اسید بیش از حد در خون وجود دارد.
• لرزش ناشی از بیماری پارکینسون: در این بیماران نباید برای درمان لرزش از پروپرانولول استفاده کرد.
• مشکلات شدید گردش خون: مانند بیماری رینود (Raynaud’s phenomenon) که باعث سردی و تغییر رنگ انگشتان می‌شود.

عوارض جانبی مصرف پروپرانولول

در صورت تجربه علائم آلرژیک نسبت به قرص پروپرانولول حتما با اورژانس تماس بگیرید. این علائم عبارتند از:

کهیر، اختلال در تنفس، تورم در صورت یا گلو یا واکنش‌های پوستی مثل بثورات پوستی همراه با تاول و سوزش.

در موارد زیر بعد از مشاهده عوارض پروپرانولول با پزشک مشورت کنید:

• ضربان قلب آهسته یا نامنظم
• احساس اینکه در حال بیهوش شدن هستید.
• خس خس سینه یا اختلال در تنفس
• ضعف ناگهانی
• مشکلات بینایی
• احساس سرما در دست و پا
• افسردگی، گیجی و توهم
• افزایش وزن سریع
• احساس تنگی نفس
• قند خون پایین (با علائم سردرد، گرسنگی، سرگیجه، لرزش، تعریق و …)
• قند خون پایین در نوزاد

عوارض قرص پروپرانولول 10

عوارض خفیف قرص پروپرانولول شامل موارد زیر هستند:

• سرگیجه، خستگی
• حالت تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، گرفتگی معده
• بیخوابی یا اختلالات خواب
• آبریزش یا گرفتگی بینی
• سرفه، گلودرد و تغییر در صدا.

عوارض مصرف بیش از حد قرص پرانول

علائم مصرف بیش از حد قرص پروپرانولول ممکن است شامل این موارد باشد:

• احساس سبکی سر یا بی‌قراری
• سرگیجه
• لرزش بدن
• ضربان قلب سریع یا آهسته
• مشکل در تنفس

در صورت مصرف بیش از حد پرانول چه کنیم؟

مصرف بیش از حد (اوردوز) پروپرانولول می‌تواند بسیار جدی و خطرناک باشد و نیاز به اقدامات فوری پزشکی دارد.

خودتان رانندگی نکنید؛ از کسی بخواهید شما را به بخش اورژانس برساند یا منتظر آمبولانس بمانید.

تداخل دارویی قرص پروپرانولول

برخی از داروها ممکن است اثربخشی داروهای دیگر را کاهش دهند و یا حتی مصرف همزمان آنها با هم خطرناک به حساب آید. قبل از شروع به مصرف قرص پروپرانولول پزشک را در جریان مصرف هر نوع دارویی که استفاده می‌کنید، قرار دهید؛ به ویژه داروهای زیر که ممکن است با propranolol تداخل داشته باشند:

• کلستیرامین یا کلستیپول
• وارفارین
• داروهای ضد افسردگی
• داروهای قلب و فشار خون
• داروها برای درمان عفونت
• دارو برای درمان اختلال پروستات
• داروهای استروئیدی
• داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی یا NSAID‌ها مثل آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و…

حتی داروهای گیاهی و ویتامین‌ها نیز می‌توانند با پروپرانولول تداخل داشته باشند. بنابراین در مورد هر دارویی که در کنار این دارو مصرف می‌کنید، حتما با پزشک مشورت نمایید.

لیستی از داروهای متداول که با پروپرانولول تداخل دارند

پروپرانولول می‌تواند با طیف گسترده‌ای از داروهای دیگر تداخل داشته باشد. این تداخلات ممکن است باعث افزایش عوارض جانبی یا کاهش اثرگذاری داروها شوند.

لیست داروهای متداول که با پروپرانولول تداخل دارند به تفکیک دسته‌بندی به شرح زیر است:

۱. داروهای قلبی و فشار خون

• مسدودکننده‌های کانال کلسیم: مانند دیلتیازم (Diltiazem) و وراپامیل (Verapamil) که برای درد قفسه سینه و فشار خون استفاده می‌شوند.
• داروهای ضربان قلب: مانند دیگوکسین (Digoxin)، آمیودارون و فلکائینید.
• سایر داروهای فشار خون: مانند کلونیدین (Clonidine)، داروهای نیترات (برای درد قفسه سینه) و مسدودکننده‌های آلفا مانند ترازوسین یا دوکسازوسین.
• نکته: ترکیب این داروها با پروپرانولول ممکن است فشار خون یا ضربان قلب را بیش از حد کاهش دهد.

۲. داروهای مسکن و ضدالتهاب (NSAIDs)

• داروهایی مانند ایبوپروفن (Advil, Motrin)، ناپروکسن (Aleve)، آسپرین، دیکلوفناک، ایندومتاسین و سلکوکسیب.
• علت تداخل: این داروها ممکن است باعث افزایش فشار خون شوند و در نتیجه اثر کاهش فشار خونِ پروپرانولول را به حداقل برسانند.

۳. داروهای دیابت

• شامل انسولین و داروهای خوراکی دیابت (مانند آکاربوز).
• هشدار مهم: پروپرانولول می‌تواند علائم اولیه افت قند خون (مانند ضربان قلب سریع) را بپوشاند و تشخیص آن را دشوار کند.

۴. داروهای مربوط به اعصاب و روان

• داروهای ضد افسردگی: مانند فلوکستین (Prozac)، بوپروپیون و سیتالوپرام.
• داروهای خواب‌آور و اضطراب: هر دارویی که باعث خواب‌آلودگی و سرگیجه شود.
• داروهای ضد روان‌پریشی: مانند تیوریدازین و هالوپریدول.

۵. داروهای تنفسی و آلرژی

• داروهای آسم یا بیماری‌های ریوی مانند تئوفیلین و آلبوترول.
• داروهای ضد احتقان بینی و داروهای سرماخوردگی (حتی انواع بدون نسخه).
• داروهای آلرژی مانند اپی‌نفرین (آدرنالین) و افدرین .

۶. سایر تداخلات دارویی و غذایی

• وارفارین: داروی رقیق‌کننده خون
• سیمتیدین: دارویی برای سوزش سر دل
• داروهای کلسترول: مانند کلستی‌رامین یا کلستیپول
• استروئیدها: داروهای کورتیکواستروئیدی
• الکل: نوشیدن الکل می‌تواند سطح دارو در خون را افزایش داده و خطر عوارض جانبی را بیشتر کند
• تنباکو: مصرف سیگار و تنباکو نیز می‌تواند بر عملکرد دارو تأثیر بگذارد

آیا قرص پروپرانولول خواب آور است؟

بله؛ پروپرانولول می‌تواند باعث احساس خستگی و خواب آلودگی شود یا موجب شود فرد احساس بی‌حالی و کمبود انرژی داشته باشد. هرچه دوز دارو بیشتر باشد، احتمال بروز احساس خستگی و خواب آلودگی بیشتر خواهد شد. احساس ضعف و سبکی سر نیز ممکن است همزمان دیده شود.

خواب آوری از عوارض قرص پروپرانولول است و نباید از این خاصیت دارو برای کمک به خواب استفاده شود. در عوض اگر در به خواب رفتن مشکل دارید یا راحت به خواب می‌روید، اما مرتب از خواب بیدار می‌شوید، می‌توانید از انواع قرص خواب تحت نظر پزشک کمک بگیرید.

آیا پروپرانولول چاق کننده است؟

در بعضی از افرادی که از قرص پروپرانولول استفاده می‌کنند ممکن است افزایش وزن دیده شود اما به نظر می‌رسد، افزایش وزن نمی‌تواند عارضه شایع این دارو باشد. به عبارت دیگر افزایش وزن در فهرست عوارض جانبی پروپرانولول جای ندارد، اما گزارش‌ها و مطالعات گوناگونی افزایش وزن بر اثر این دارو را تایید کرده‌اند.

آیا قرص پروپرانولول باعث ریزش مو می‌شود؟

بله، از عوارض بسیار نادر قرص پروپرانولول ریزش مو است. پروپرانولول و برخی دیگر از بتابلاکرها می‌توانند باعث نوعی ریزش مو به نام تلوژن افلوویوم شوند. در این حالت، دارو باعث می‌شود موها زودتر از موعد وارد فاز استراحت شده و بریزند. این ریزش مو موقتی و برگشت‌پذیر است. یعنی بعد از قطع مصرف دارو یا عادت بدن به آن، رشد موها به حالت قبل باز می‌گردد.

با مشاهده ریزش موها، هرگز مصرف داروی پراپرانولول را ناگهانی و خودسرانه قطع نکنید. زیرا برای قلب خطرناک است، بلکه با پزشک خود در میان گذاشته تا بهترین تصمیم‌گیری اتخاذ شود.

قرص پروپرانول برای کاهش استرس مفید است؟

بله، قرص پروپرانول واکنش‌های بدن به استرس را مهار می‌کند، اما تاثیر روی استرس از لحاظ روانی و ذهنی ندارد. مکانیسم پروپرانولول این‌گونه است که در موقعیت‌های استرس‌زا جلوی اثر آدرنالین را می‌گیرد. بنابراین از ناراحتی‌هایی مانند لرزش دست، تپش قلب شدید، عرق کردن و لرزش صدا جلوگیری می‌کند.

مصرف پروپرانولول در دوران بارداری و شیردهی

مصرف این دارو در دوران بارداری تنها زمانی توصیه می‌شود که هیچ جایگزینی وجود نداشته باشد و فواید آن بیشتر از خطر ناشی از آن باشد. بدون توصیه پزشک مجاز به مصرف این دارو در دوران بارداری نیستید. با اینکه مصرف قرص پروپرانولول در دوران شیردهی همراه با خطر برای نوزاد عنوان نشده است اما با این حال حتما باید در این دوران تحت نظر پزشک از این دارو استفاده شود.

نحوه نگهداری از قرص پروپرانولول

• این دارو را در ظرف در بسته و دور از دسترس اطفال نگهداری کنید.
• پروپرانولول را در دمای اتاق، دور از نور، گرما و رطوبت قرار دهید.

سخن پایانی

موارد مصرف، عوارض، نحوه مصرف و تداخل دارویی قرص پروپرانولول را در این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز برای شما شرح دادیم. این دارو بیش از هر چیز برای درمان مشکلات قلبی و کاهش فشار خون کاربرد دارد. همچنان اگر سوالی در مورد این دارو دارید، در بخش کامنت‌ها از پزشکان فعال در مجله مثبت سبز بپرسید.