علت سرفه‌های خشک چیست؟

سرفه خشک یک سوزش قلقلکی در مجاری هوایی یا گلو است که هنگام سرفه هیچ خلط یا مخاطی ایجاد نمی‌کند. از آنجایی که مخاط ریه‌ها یا مجاری هوایی را مسدود نمی‌کند، هنگام سرفه چیزی خارج نمی‌شود. سرفه خشک، سرفه غیرمولد نیز نامیده می‌شود.

علت اصلی سرفه‌های خشک چیست؟

سرفه‌های خشک معمولا به تحریک و التهاب در سیستم تنفسی اشاره دارند و می‌توانند به دلیل طیف وسیعی از شرایط پزشکی از جمله بیماری‌های تنفسی، آلرژی‌ها یا عوامل محیطی بروز یابند. برخی از مهم‌‌ترین دلایل سرفه خشک عبارتند از:

• آسم
• آلرژی‌
• رفلاکس اسید معده
• آلودگی هوا
• سینوزیت
• عفونت دستگاه تنفسی فوقانی
• مهارکننده‌های ACE
• سیگار کشیدن
• بیماری مزمن انسدادی ریه
• محرک‌های محیطی
• تغییرات آب و هوایی
• برونشیت
• ذات‌الریه
• سرطان ریه

آیا آلرژی می‌تواند باعث سرفه خشک شود؟

بله، آلرژی یا حساسیت می‌تواند یکی از دلایل سرفه‌های خشک باشد. مکانیسم اصلی که باعث سرفه در واکنش‌های آلرژیک می‌شود، اغلب به دلیل ترشحات پشت حلق است. در ادامه این مکانیسم را شرح می‌دهیم.

هنگامی که فرد در معرض یک آلرژن (مانند گرده درختان، چمن، شوره‌ی حیوانات خانگی، کنه‌های گرد و غبار یا کپک) قرار می‌گیرد، سیستم ایمنی آن ماده را خطرناک تشخیص داده و ماده‌ای به نام ایمونوگلوبولین E یا IgE تولید می‌کند.

این فرآیند باعث آزاد شدن هیستامین در جریان خون می‌شود. هیستامین باعث گشاد شدن عروق خونی کوچک و نشت مایع به بافت‌های اطراف می‌شود که در بینی و سینوس‌ها منجر به احتقان و آبریزش بینی می‌شود. یکی از متداول‌ترین داروها برای کنترل علائم آنتی هیستامین است.

سرفه مرتبط با آلرژی زمانی رخ می‌دهد که این مخاط از بینی تخلیه شده و به سمت پایین پشت گلو سرازیر می‌شود (ترشحات پشت حلق). این ترشح می‌تواند باعث قلقلک یا تحریک در گلو شود و سرفه را تحریک کند. این سرفه معمولا خشک است.

علائم همراه با سرفه آلرژیک

سرفه ناشی از آلرژی معمولا همراه با سایر علائم آلرژی است:

• آبریزش بینی
• گرفتگی بینی
• عطسه
• خستگی
• سردرد سینوسی
• خارش چشم، دهان یا پوست

به طور کلی، سرفه آلرژیک می‌تواند مانند یک قلقلک یا تحریک مداوم در پشت گلو احساس شود.

آیا آسم با سرفه خشک همراه است؟

بله، سرفه یکی از علائم بسیار رایج بیماری آسم است. به ویژه نوعی از آسم که به نام آسم متغیر سرفه (Cough-Variant Asthma) شناخته می شود و سرفه تنها علامت بیماری است. سرفه‌های مرتبط با آسم اغلب خلطی است اما می‌تواند خشک هم باشند که توسط عواملی مانند هوای سرد، ورزش، آلرژن‌ها یا سرماخوردگی تشدید شود.

سرفه در آسم معمولا با علائم دیگری همراه است، از جمله:

• خس خس سینه
• تنگی نفس
• احساس گرفتگی قفسه سینه

این نوع از سرفه در شب یا صبح یا صحبت کردن و خندیدن بیشتر بروز می‌کند.

توجه داشته باشید که گاهی تمایز بین سرفه ناشی از آلرژی و سرفه آسمی دشوار است. همچنین، آلرژی می‌تواند باعث شروع آسم شود که خود منجر به سرفه و مشکلات تنفسی می‌گردد.

برای بیماران آسمی، درمان ممکن است شامل داروهای استنشاقی به نام گلوکوکورتیکوئیدها و برونکودیلاتورها باشد. این داروها با کاهش التهاب در مجاری تنفسی ریه‌ها، به باز نگه داشتن آن‌ها کمک می‌کنند.

سرفه خشک ناشی از سرماخوردگی چقدر طول می‌کشد؟

سرفه خشک ناشی از سرماخوردگی که اغلب به عنوان سرفه پس از عفونت (postinfectious cough) شناخته می‌شود، می‌تواند بسیار طولانی‌تر از علائم اولیه سرماخوردگی ادامه یابد.

مدت زمان متداول: سرفه‌های خشک پس از سرماخوردگی (عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی)، می‌توانند پس از بهبود سایر علائم، برای چندین هفته ادامه یابند.

حداکثر طول: در مورد ویروس‌هایی که باعث سرماخوردگی می‌شوند، علائم کوتاه‌مدت معمولا کمتر از یک هفته طول می‌کشند. با این حال، سرفه‌های پس از سرماخوردگی معمولا خشک هستند و ممکن است تا ۲ ماه طول بکشند. این سرفه ناشی از حساسیت بیش از حد مجاری تنفسی پس از یک بیماری ویروسی است.

نکته: در حالی که خود سرماخوردگی و آنفولانزا معمولا در طول دوره بیماری فعال باعث سرفه مرطوب و مولد (با خلط) می‌شوند، سرفه خشکی که پس از آن باقی می‌ماند، همان سرفه پس از عفونت است.

آیا آلودگی هوا باعث سرفه خشک می‌شود؟

بله، آلودگی هوا و قرار گرفتن در معرض آلاینده‌ها و عوامل تحریک‌کننده محیطی قطعا می‌توانند باعث سرفه خشک شوند. سرفه یک رفلکس محافظتی بدن برای پاکسازی ریه‌ها و مجاری تنفسی از مواد محرک و ذرات خارجی است.

برای پیشگیری از سرفه خشک ناشی از آلودگی، توصیه می‌شود از محرک‌هایی مانند دود یا آلودگی دوری کنید. همچنین، محدود کردن قرار گرفتن در معرض سموم محیطی یا دود دست دوم توصیه می‌شود. استفاده از دستگاه تصفیه‌کننده هوا (Air Purifier) می‌تواند برای کاهش قرار گرفتن در معرض آلرژن‌ها مفید باشد.

آیا رفلاکس معده می‌تواند سرفه خشک ایجاد کند؟

بله، رفلاکس معده می‌تواند باعث سرفه خشک شود. سرفه ناشی از رفلاکس اسید یکی از شایع‌ترین دلایل سرفه مزمن است و اغلب به صورت یک سرفه خشک و آزاردهنده خود را نشان می‌دهد.

رفلاکس اسید زمانی رخ می‌دهد که اسید معده به عقب، به سمت مری (لوله متصل کننده دهان به معده) جریان پیدا می‌کند. شکل مزمن این وضعیت، بیماری رفلاکس معده به مری نامیده می‌شود.

اسید معده که به سمت بالا جریان می‌یابد، می‌تواند پوشش مری و گلو را تحریک کند و به این ترتیب رفلکس سرفه را فعال سازد.

ویژگی‌های سرفه ناشی از رفلاکس

نوع سرفه: سرفه ناشی از رفلاکس معمولا به صورت خشک و هکی (hacking) توصیف می‌شود و مخاطی به همراه ندارد. این سرفه ممکن است حسی شبیه به قلقلک یا خراش در گلو ایجاد کند.

زمان بدتر شدن: بیماران اغلب گزارش می‌دهند که سرفه مرتبط با رفلاکس در شب یا هنگام دراز کشیدن بدتر می‌شود.

علائم همراه: بسیاری از افراد مبتلا به رفلاکس، علائم کلاسیک مانند سوزش سر دل یا طعم ترش در دهان را متوجه می‌شوند. با این حال، برخی از افراد مبتلا به رفلاکس ممکن است فاقد سوزش سر دل باشند و تنها علائمی مانند سرفه مزمن، گرفتگی صدا یا نیاز مکرر به صاف کردن گلو را تجربه کنند.

درمان سرفه خشک رفلاکسی

برای درمان سرفه رفلاکسی ابتدا باید بیماری زمینه‌ای درمان شود که اغلب شامل داروهایی مانند آنتی‌اسیدها، مسدودکننده‌های H2 و مهارکننده‌های پمپ پروتون هستند. همچنین، تغییرات در سبک زندگی مانند محدود کردن غذاهای اسیدی، تند و چرب و اجتناب از کافئین و الکل، می‌تواند برای کنترل رفلاکس مفید باشد.

نقش سینوزیت در ایجاد سرفه خشک چیست؟

سینوزیت از دلایل ایجاد یا تشدید سرفه خشک است. سینوزیت که یکی از انواع عفونت‌های رایج دستگاه تنفسی فوقانی است که با تحریک مجاری تنفسی باعث بروز سرفه می‌شود. در طول این شرایط یا در واکنش به آلرژن‌ها، غشاهای موجود در بینی و سینوس‌ها به تولید مخاط اضافی و اغلب آبکی‌تر از حد معمول تحریک می‌شوند.

این مخاط اضافی به تدریج از پشت بینی به سمت پایین گلو سرازیر می‌شود که این پدیده به عنوان ترشحات پشت حلق (Postnasal Drip) شناخته می‌شود. ترشحات پشت حلق با قلقلک دادن یا تحریک اعصاب پشت گلو، رفلکس سرفه را فعال می‌کند و سرفه‌ای که در نتیجه این تحریکات ایجاد می‌شود، اغلب یک سرفه خشک، مداوم و آزاردهنده است که احساس قلقلک یا تحریک مداوم در پشت گلو ایجاد می‌کند؛ به خصوص هنگام دراز کشیدن در شب یا زمان بیدار شدن در صبح.

داروهایی مانند اسپری‌های بینی سالین یا سیستم‌های شستشوی بینی (مانند نتی پات) می‌توانند به تخلیه عفونت سینوزیت و تسکین سرفه‌های ناشی از آن کمک کنند.

آیا حساسیت فصلی باعث سرفه خشک مداوم می‌شود؟

بله، حساسیت فصلی که با نام رینیت آلرژیک فصلی نیز شناخته می‌شود، یکی از علت‌های سرفه خشک و مداوم است. سرفه‌ای که در اثر آلرژی ایجاد می‌شود تا زمانی که فرد درمان شود یا در معرض آلرژن تحریک‌کننده قرار دارد، برای چندین هفته ادامه می‌یابد. در برخی افراد نیز می تواند به سرفه مزمن و بیش از هشت هفته تبدیل شود.

سرفه ناشی از آلرژی به دلیل واکنش سیستم ایمنی بدن به موادی مانند گرده درختان و علف‌ها ایجاد می‌شود که به عنوان یک تهدید در نظر گرفته می‌شوند. مکانیسم اصلی ایجاد سرفه خشک در این حالت، ترشحات پشت حلق است؛ در این وضعیت، مخاط اضافی در پاسخ به آلرژن‌ها از بینی سرازیر شده و پشت گلو را تحریک یا قلقلک می‌دهد و این تحریک باعث فعال شدن رفلکس سرفه می‌شود.

آیا داروهای فشار خون باعث سرفه خشک می‌شوند؟

بله، گروهی از داروهای فشار خون به نام مهارکننده‌های ACE (ACE inhibitors)، می‌توانند به عنوان یک عوارض جانبی باعث سرفه مزمن شوند. اگر سرفه خشک طولانی‌مدت دارید و داروهای فشار خون مصرف می‌کنید، باید با پزشک خود مشورت کنید. پزشک می‌تواند علت سرفه را تعیین کنند و اقدامات درمانی لازم را انجام دهد. برای تجویز بهترین قرص ضد سرفه خشک معمولا بیماری زمینه‌ای یا عامل تحریک‌کننده (مانند قطع داروهای مسبب) هدف قرار می‌گیرد.

آیا سرفه خشک می‌تواند نشانه کمبود آب بدن باشد؟

علت اصلی سرفه خشک تحریک یا التهاب در مجاری تنفسی یا گلو است. از آنجایی که تنفس هوای خشک یکی از محرک‌های رایج برای سرفه حاد است و عوامل محیطی مانند هوای خیلی سرد یا هوای گرم و مرطوب می‌توانند سرفه آسمی را تشدید کنند، منطقی است که کمبود آب در بدن به طور غیرمستقیم می‌تواند تحریک گلو را افزایش داده و سرفه خشک را بدتر کند.

برای درمان سرفه خشک در خانه، از جمله سرفه‌های ناشی از آلرژی یا عفونت‌های قبلی، نوشیدن مایعات فراوان برای هیدراته ماندن توصیه می‌شود. همچنین استفاده از آب‌نبات گلودرد برای تحریک بزاق می‌تواند به بهبود سرفه کمک کند.

آیا استرس می‌تواند سرفه خشک ایجاد کند؟

استرس عاملی است که به‌طور غیر مستقیم منجر به ایجاد یا تداوم سرفه خشک می‌شود. مکانیسم‌هایی مانند تغییرات عصبی و التهاب مجاری هوایی تحت تاثیر عوامل روانی مانند استرس و اضطراب تحریک شده و به صورت سرفه عصبی یا روانی بروز می‌یابند.

چرا صبح‌ها سرفه خشک بیشتر می‌شود؟

تشدید سرفه‌های خشک در صبح‌ها معمولا به دلیل ترکیبی از عواملی است که در طول شب فعال می‌شوند یا به بالاترین سطح خود در ابتدای روز می‌رسند. یکی از علت‌های اصلی رفلاکس اسید معده است که هنگام دراز کشیدن در شب بدتر می‌شود.

دلیل دیگر خلط پشت گلو است که اغلب ناشی از آلرژی‌ها می‌باشد؛ در طول شب و در وضعیت خوابیده، مخاط اضافی در پشت گلو جمع می‌شود و اعصاب حلق را قلقلک می‌دهد و هنگام برخاستن در صبح، این تحریک باعث فعال شدن رفلکس سرفه خشک می‌شود.

علاوه بر این، سرفه ناشی از آسم نیز غالبا در شب رخ می‌دهد و اگر سرفه مربوط به آلرژی‌های فصلی باشد، ممکن است در صبح بدتر شود، زیرا سطح گرده‌ها اغلب در ساعات اولیه صبح بالاتر است.

سرفه خشک شبانه ناشی از چیست؟

سرفه‌های خشکی در هنگام دراز کشیدن یا در محیط خواب تشدید می‌شوند معمولا به سه دلیل ایجاد می‌شوند:

• رفلاکس اسید معده
• ترشحات پشت حلق ناشی از آلرژی
• آسم

اگر سرفه ناشی از آلرژی شما را شب‌ها بیدار نگه می‌دارد، می‌توانید قبل از خواب یک آنتی‌هیستامین نسل اول مانند بنادریل مصرف کنید. در این حالت، اثر جانبی این داروها که ایجاد خواب‌آلودگی است، به نفع شما عمل می‌کند. همچنین برای درمان فوری سرفه شبانه، استفاده از بخور یا دستگاه مرطوب‌کننده هوا می‌تواند با افزودن رطوبت به هوا، مجاری بینی و گلوی ملتهب را تسکین داده و سرفه‌های خشک را آسان‌تر کند.

سرفه خشک به چه صورت درمان می‌شود؟

برای درمان سرفه خشک ابتدا باید علت اصلی بروز آن تشخیص داده شود که این کار بر عهده پزشک است. در صورت نیاز تست‌های تشخیصی مانند عکس قفسه سینه یا اسپیرومتری انجام می‌شود و درمان بر اساس عامل زمینه‌ای شامل داروهای ضد سرفه، آنتی‌ هیستامین‌ها، استروئیدها یا تغییر سبک زندگی خواهد بود.

چه زمانی سرفه خشک نشانه یک مشکل جدی است؟

سرفه خشکی که تنها برای چند روز طول می‌کشد و با علائم سرماخوردگی یا آلرژی همراه است، معمولا جای نگرانی ندارد. اما سرفه‌ای که بیش از سه هفته ادامه یابد یا با علائم جدی زیر همراه باشد، باید فورا توسط پزشک ارزیابی شود.

• تنگی نفس
• خس خس سینه
• تورم صورت، گردن یا گلو
• غش کردن یا احساس سبکی سر
• بروز ناگهانی کهیر یا بثورات پوستی
• ضربان قلب سریع یا نامنظم
• تهوع یا استفراغ ناگهانی و شدید
• احساس قریب‌الوقوع بودن یک فاجعه یا بدحالی شدید

هشدار مهم: اگر سرفه خشک شما بیش از سه هفته طول کشید یا اگر با علائم جدی مانند تنگی نفس، خس خس سینه یا تب همراه بود، باید به پزشک مراجعه کنید.

سخن پایانی

برای پیشگیری یا تسکین سرفه خشک، باید شرایط زمینه‌ای مانند رفلاکس معده و آسم را کنترل کنید. همچنین باید از قرار گرفتن در معرض دود یا آلودگی و سایر آلرژن‌ها که می‌توانند محرک باشند، پیشگیری کنید. اگر سرفه خشک شما بیش از سه هفته طول کشید، حتما به پزشک مراجعه کنید.