قرص دیفنوکسیلات چیست؟
قرص دیفنوکسیلات (Diphenoxylate) دارویی است که برای درمان اسهال شدید یا مزمن تجویز میشود. این دارو جزء داروهای ضداسهال است و همراه با آتروپین (Atropine) استفاده میشود تا از سوءمصرف آن جلوگیری شود، چون دیفنوکسیلات از مشتقات اپیوئیدی است و در دوزهای بالا ممکن است خاصیت اعتیادآور داشته باشد. برخی از موارد مصرف یا کاربرد این قرص به شرح زیر است:
- درمان اسهال حاد (ناگهانی)
- درمان اسهال مزمن
- کنترل حرکات روده در برخی شرایط خاص
مزایای قرص دیفنوکسیلات
دیفنوکسیلات در ترکیب با آتروپین، یکی از داروهای پرکاربرد در درمان اسهال غیرعفونی است. این دارو از مشتقات اپیوئیدی است و بهگونهای طراحی شده که اثرات ضداسهالی آن بیشتر از آثار مخدر باشد. برخی از مزایای این قرص به شرح زیر است:
- ضداسهال قوی از طریق مهار حرکات پریستالتیک روده: دیفنوکسیلات از مشتقات اپیوئیدی است که با اتصال به گیرندههای μ-اپیوئیدی در دیواره روده باعث کاهش قابل توجه حرکات پریستالتیک (حرکات موجی روده برای پیشبردن محتویات) میشود.
- اثرات سریع و قوی: این قرص طی ۴۵ تا ۶۰ دقیقه پس از مصرف خوراکی اثر خود را آغاز میکند. در بیماران مبتلا به اسهال حاد، کاهش علائم گوارشی در ساعات اولیه شروع درمان قابل مشاهده است. به علاوه، برای درمان سریع اسهال میتوانید از داروهای ضد اسهال و مکمل گوارش و معده استفاده کنید.
- ترکیبات مناسب: از آنجا که دیفنوکسیلات یک ترکیب شبهافیونی است، امکان سوءمصرف و وابستگی وجود دارد. برای جلوگیری از این مشکل، مقدار کمی آتروپین (یک آنتیکولینرژیک) به ترکیب دارو اضافه میشود. آتروپین در دوزهای بالا میتواند علائمی مثل خشکی دهان، تاری دید، تپش قلب و گیجی ایجاد کند.
- درمان اسهال ناشی از شیمیدرمانی یا داروها: برخی داروها از جمله سیتوتوکسیکها، آنتیبیوتیکها یا مهارکنندههای تیروزینکیناز ممکن است موجب اسهال شوند. در این شرایط که بیمار باید تحت درمان دارویی باقی بماند، دیفنوکسیلات میتواند بهعنوان یک گزینه حمایتی مؤثر استفاده شود تا کیفیت زندگی بیمار را حفظ کرده و خطر قطع درمان اصلی را کاهش دهد.
ترکیبات قرص دیفنوکسیلات
ترکیبات اصلی و جانبی این قرص شامل موارد زیر است:
- دیفنوکسیلات هیدروکلراید
- آتروپین سولفات
- لاکتوز مونوهیدرات
- نشاسته ذرت
- منیزیم استئارات
- سلولز میکروکریستالین
- تالک
- رنگهای خوراکی (در برخی برندها)
بیشتر بدانید: قرص فاموتیدین
نحوه مصرف قرص دیفنوکسیلات
قبل از مصرف، اطلاعات دارویی موجود در بسته بندی شامل مقدار و زمان مصرف را با دقت بررسی کنید. برای اطلاع از نحوه مصرف این قرص با ما همراه باشید.
- دوز معمول برای بزرگسالان روزانه 4 بار، هر بار 2 قرص (8 قرص در روز = 20 میلیگرم دیفنوکسیلات) است. پس از کنترل علائم، دوز کاهش یافته و به 2 تا 4 قرص در روز میرسد.
- مصرف این دارو در کودکان تنها با تجویز پزشک مجاز است. وز مصرفی بر اساس وزن بدن کودک و شدت اسهال تنظیم میشود. همچنین، شکل شربتی این دارو ممکن است برای کودکان ترجیح داده شود.
- قرص را به صورت کامل همراه با یک لیوان آب مصرف کرده و از جویدن یا خرد کردن قرص خودداری کنید. خرد کردن یا جویدن قرص منجر به آزادسازی فوری و در نتیجه افزایش عوارض جانبی خواهد شد.
- اگر پس از 48 ساعت مصرف اولیه، اسهال بهبود نیافت یا بدتر شد، باید مصرف دارو متوقف و به پزشک مراجعه شود.
عوارض قرص دیفنوکسیلات
عوارض این دارو بسته به دوز مصرفی، سن بیمار، مدت زمان استفاده، و وضعیت زمینهای بدن متفاوت است. این دارو به دلیل داشتن ترکیب شبهافیونی (دیفنوکسیلات) و آنتیکولینرژیک (آتروپین)، میتواند هم عوارض گوارشی و هم عوارض عصبی ایجاد کند. برخی از عوارض شایع این قرص به شرح زیر است:
- حالت تهوعو استفراغ
- یبوست
- نفخ شکم
- درد شکمی
- خواب آلودگی
- سرگیجه
- سردرد
- تاری دید
- حساسیت به نور
- کاهش دفع ادرار
به علاوه، برخی بیماران بعد از مصرف عوارض جانبی جدی و خطرناکی گزارش کردند که نیاز به قطع مصرف و بررسی پزشک دارد. برخی از عوارض جدی و خطرناک این قرص به شرح زیر میباشد:
- افسردگی تنفسی
- اعتیاد به دارو یا وابستگی روانی
- سندرم آتروپینی
- پانکراتیت حاد
- واکنشهای آلرژیک شدید
بیشتر بدانید: قرص مبندازول
موارد احتیاط و منع مصرف
قبل از مصرف، اگر به آن یا سایر ترکیبات موجود در دارو حساسیت دارید، از مصرف خودداری کنید. برخی از موارد احتیاط این قرص به شرح زیر است:
- این قرص در کبد متابولیزه شده و به متابولیت فعال آن به نام دیفنوکسین تبدیل میشود. در بیماران مبتلا به سیروز، هپاتیت مزمن یا انسفالوپاتی کبدی، توانایی کبد در متابولیسم دارو کاهش یافته و باعث افزایش غلظت دارو در خون و نفوذ بیشتر به مغز میشود. این موضوع خطر بروز آثار مخرب بر سیستم عصبی مرکزی مانند خوابآلودگی شدید، گیجی، یا حتی کما را بالا میبرد.
- در بیماران مبتلا به کولیت فعال یا سایر بیماریهای التهابی مثل کرون، کاهش حرکات دودی روده (پریستالتیک) ممکن است منجر به احتباس گاز و فلج روده شود.
- سیستم عصبی کودکان هنوز به صورت کامل تکامل نیافته و نسبت به داروهای شبهافیونی بسیار حساس است. مصرف این دارو در کودکان زیر 6 سال ممکن است منجر به افسردگی تنفسی، کاهش سطح هوشیاری، آریتمی قلبی یا مرگ شود.
- در سنین بالا، عملکرد کلیه، کبد و سیستم عصبی کاهش مییابد. این گروه از بیماران همچنین بیشتر مستعد ابتلا به یبوست، احتباس ادرار، گیجی و سقوطهای ناگهانی میباشند. آتروپین موجود در قرص دیفنوکسیلات نیز میتواند وضعیت را وخیمتر کند.
- این دارو از مشتقات اپیوئیدی است. گرچه در دوزهای درمانی اثرات مرکزی آن ضعیف است، ولی در دوزهای بالا میتواند اثراتی مشابه مورفین ایجاد کند. به همین دلیل، احتمال وابستگی روانی و سوء مصرف، در بیماران دارای سابقه اعتیاد وجود دارد.
- دقت داشته باشید که در اسهالهای ناشی از باکتریهایی مانند شیگلا، سالمونلا، کمپیلوباکتر یا کلستریدیوم دیفیسیل؛ بدن سعی دارد با حرکات روده، پاتوژنها را خارج کند. مهار این حرکات با دیفنوکسیلات میتواند باعث تشدید عفونت، افزایش جذب سموم و گسترش التهاب به رودههای فوقانی شود.
- مصرف این قرص در برخی بیماران با خواب آلودگی و گیجی همراه بوده است. در صورت بروز، از انجام فعالیتهایی که نیاز به هوشیاری بالایی است، خودداری کنید.
بیشتر بدانید: قرص نکسیوم
مصرف قرص دیفنوکسیلات در بارداری
مصرف قرص دیفنوکسیلات (Diphenoxylate) در دوران بارداری باید با احتیاط بسیار انجام شود و تنها زمانی تجویز گردد که منافع آن برای مادر بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین باشد. این دارو در دسته C در دوران بارداری قرار دارد و در مطالعات حیوانی اثرات نامطلوبی بر جنین دیده شده، ولی مطالعات کافی انسانی وجود ندارد. با این حال ممکن است در شرایطی خاص پزشک آن را تجویز کند.
بیشتر بدانید: قرص دایمتیکون
تداخل دارویی دیفنوکسیلات
قبل از استفاده، داروهای تجویزی و گیاهی مورد استفاده خود را به پزشک اطلاع دهید تا در صورت نیاز، نسخه را تغییر دهد. برخی از تداخلات دارویی این قرص به شرح زیر است:
- تداخل خطرناک: برومپریدول، سیمتروپیوم، دی سولفیرام، الوکسادولین، گلیکوپیرولات (استنشاقی)، گلیکوپیرونیوم (موضعی)، ایپراتروپیوم (استنشاقی)، لووسولپرید، ماسیمورلین، مهارکنندههای مونوآمینواکسیداز، اورفنادرین، اوگزاتومید، اوکسوممازین، پارالدهید، پتاسیم کلراید، پتاسیم سیترات، پراملینتید، روفناسین، تالیدومید، تیوتروپیوم، اومکلیدینیوم
- کاهش اثرات داروها توسط دیفنوکسیلات: عوامل معده رودهای (پروکینتیک)، ایتوپراید، لووسولپرید، ماسیمورلین، نیتروگلیسیرین، سکرتین، سینکالید
- افزایش اثرات دیفنوکسیلات توسط داروها: نابیلون، اوگزاتومید، اوکسوممازین، پرامپانل، پراملینتید، روفینامید، سدیم اکسیبات، تتراهیدروکانابینول، تتراهیدروکانابینول و کانابیدیول، تریمپرازین، اومکلیدینیوم، دوکسیلامین، درونابینول، دروپریدول، اس کتامین، گلیکوپیرونیوم
شرایط نگهداری قرص دیفنوکسیلات
این قرص باید در دمای اتاق و به دور از نور نگهداری شود. توجه داشته باشید که اشکال دارویی مختلف از جمله قرص، شربت، شیاف، کرم، محلول تزریقی و غیره باید دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری شوند.
کلام آخر
این مقاله به بررسی درمان اسهال حاد و مزمن با قرص دیفنوکسیلات، از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز پرداخت. با این حال، مصرف این دارو باید با احتیاط و تحت نظر پزشک انجام شود. همچنین نباید از دیفنوکسیلات به عنوان درمان اصلی اسهالهای ناشی از عفونتهای باکتریایی یا ویروسی استفاده کرد، چرا که ممکن است موجب پنهان شدن علائم یا بدتر شدن وضعیت شود. با در نظر گرفتن مزایا و محدودیتهای این دارو، میتوان از آن به عنوان یکی از گزینههای درمانی موثر در مدیریت اسهال بهرهمند شد.
