کم خونی در کودکان و خطرات ناشی از آن

رنگ پریدگی، خستگی و خلق و خوی بد از نشانه‌های بارز کم‌خونی در اطفال می‌‌تواند باشد؛ به خصوص اگر به یک مشکل دائمی تبدیل شود. کم خونی در نوزادانی که زودتر از موعد یا با وزن کم متولد شده‌اند، بسیار شایع است. خطرات کم خونی در کودکان از این جهت است که حتی می‌تواند در رشد طبیعی آنها نیز اختلال ایجاد نموده و اثرات طولانی مدت ناگواری را بر جای بگذارد. این مقاله به شما کمک می‌کند تا در این مورد اطلاعات جامع‌تری کسب کنید.

کم خونی چیست؟

کم‌ خونی زمانی ایجاد می‌شود که میزان هموگلوبین خون نسبت به محدوده طبیعی متناسب با سن کودک کاهش پیدا کند. هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز است که وظیفه انتقال اکسیژن از ریه‌ها به بافت‌های بدن را بر عهده دارد. کم‌خونی انواع مختلفی دارد و کمبود آهن تنها یکی از علل آن است؛ هرچند کم‌خونی فقر آهن در کودکان بسیار شایع است.

علائم کم خونی در کودکان چیست؟

کم‌خونی خفیف ممکن است در ابتدا علامت واضحی نداشته باشد. با کاهش بیشتر هموگلوبین، علائم زیر ممکن است دیده شوند:

• رنگ‌پریدگی پوست و لب‌ها
• خستگی و کاهش انرژی
• بی‌حالی یا تحریک‌پذیری
• کاهش اشتها
• سردرد یا سرگیجه
• تپش یا افزایش ضربان قلب
• تنگی نفس هنگام فعالیت
• سرد شدن دست و پا
• کاهش تمرکز یا افت عملکرد در فعالیت‌های روزانه

زردی پوست و چشم یا ادرار تیره بیشتر در برخی انواع خاص کم‌خونی، مانند کم‌خونی‌های همراه با تخریب گلبول قرمز، دیده می‌شود و علامت عمومی همه انواع کم‌خونی نیست.

علائم کم خونی در کودکان 7 ساله

علائم کم‌خونی در کودک 7 ساله تفاوت اساسی با سایر کودکان ندارد، اما در سن مدرسه ممکن است خستگی زودرس، کاهش تمرکز، بی‌حالی هنگام بازی و ورزش، رنگ‌پریدگی و افت عملکرد تحصیلی بیشتر توجه والدین را جلب کند. وجود این علائم به‌تنهایی کم‌خونی را ثابت نمی‌کند و تشخیص با بررسی پزشک و آزمایش خون انجام می‌شود.

انواع کم خونی در کودکان

کم خونی یا آنمی انواع مختلفی دارد که به مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنیم:

• کم‌خونی ناشی از فقر آهن
• کم خونی میکروسیتیک
• کم خونی ماکروسیتیک
• کم خونی همولیتیک
• کم خونی داسی شکل
• تالاسمی
• کم‌خونی آپلاستیک

ما در اینجا بیشتر در مورد کم خونی ناشی از فقر آهن در کودکان صحبت می‌کنیم. این نوع کم خونی چه در اطفال و چه در بزرگسالان (به ویژه خانم‌ها) بسیار شیوع دارد.

چرا کودکان کم خونی می‌گیرند؟

کم خونی در کودکان و بزرگسالان به دلایل زیر می‌تواند باشد:

گلبول‌های قرمز به اندازه کافی تولید نمی‌شوند

دلایل مختلفی وجود دارد که به واسطه آنها بدن ممکن است گلبول‌های قرمز را به مقدار کافی تولید نکند. به گفته سایت Medline plus رژیم غذایی که آهن کافی نداشته باشد، شایع‌ترین علت این نوع کم‌خونی در کودکان است. آهن یک ماده معدنی است که در بسیاری از مواد غذایی مثل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، حبوبات و سبزیجات سبز تیره به وفور یافت می‌شود. بدون آهن بدن نمی‌تواند هموگلوبین به مقدار کافی تولید نماید. همچنین اگر مغز استخوان به درستی کار نکند، ممکن است منجر به کم‌خونی شود. به دلیل عفونت یا بیماری‌هایی همچون بیماری‌های کلیوی این مشکل ممکن است رخ دهد. همچنین بعضی از داروها مثل داروهایی که در درمان سرطان مورد استفاده قرار می‌گیرند می‌توانند باعث شوند تا مغز استخوان به مقدار کافی گلبول‌های قرمز را تولید نکند.

تعداد زیادی از گلبول‌های قرمز از بین می‌روند

اگر عمر گلبول قرمز به هر دلیلی کوتاه شود، مغز استخوان ممکن است نتواند با افزایش تقاضا برای گلبول‌های جدید مقابله نماید. یکی از دلایل بروز کم خونی در کودکان و از بین رفتن گلبول‌های قرمز این است که شکل آنها تغییر می‌کند. گلبول‌های قرمز باید گرد و مانند دیسک صاف باشند. اما اگر تغییر شکل دهند راحت‌تر می‌توانند دچار تخریب شوند. در بعضی موارد نیز سیستم ایمنی بدن می‌تواند گلبول‌های قرمز خون را از بین ببرد. برخی داروها، عفونت‌ها و بیماری‌ها نیز ممکن است باعث کم خونی شوند.

تعداد زیادی گلبول قرمز خون بر اثر خونریزی از بین می‌رود

وقتی بر اثر جراحت دچار خونریزی می‌شوید یا مثلا خونریزی بینی دارید، مغز استخوان خون بیشتری می‌سازد تا دچار کم‌خونی نشوید. اما اگر به عنوان مثال شما در یک تصادف دچار خونریزی شدید شوید، ممکن است مغز استخوان نتواند به اندازه کافی گلبول قرمز را ساخته و جایگزین نماید. از دست دادن مقدار زیادی خون در مدت طولانی نیز می‌تواند از دلایل کم خونی در کودکان و بزرگسالان باشد.

ممکن است فرد بر اثر از دست دادن خون، آهن بیشتری نسبت به آهنی که در طول وعده‌های غذایی وارد بدن شده از دست بدهد. بدون آهن کافی در بدن، مغز استخوان نمی‌تواند گلبول‌های قرمز خون را به مقدار کافی تولید نماید. این مشکل به ویژه در دخترانی رخ می‌دهد که در طول دوره قاعدگی خونریزی زیادی داشته و در رژیم غذایی خود نیز به مقدار کافی از آهن استفاده نمی‌کنند. در افرادی که دچار بیماری التهابی روده (IBD) هستند نیز ممکن است این مشکل دیده شود.

عوارض و خطرات کم خونی در کودکان

شدت عوارض به علت، شدت و مدت کم‌خونی بستگی دارد. کمبود آهن طولانی‌مدت به‌ویژه در دوران رشد می‌تواند با اختلال در رشد و تکامل عصبی و شناختی همراه باشد. در کم‌خونی شدید علائم زیر دیده می‌شود:

• خستگی شدید
• تپش قلب
• تنگی نفس
• کاهش تحمل فعالیت

به همین دلیل تشخیص علت کم‌خونی و درمان به‌موقع آن اهمیت دارد.

تفسیر آزمایش کم خونی در کودکان

برای بررسی کم‌خونی معمولا آزمایش CBC درخواست می‌شود. این آزمایش میزان هموگلوبین و شاخص‌های گلبول قرمز مانند MCV و RDW را مشخص می‌کند. در صورتی که پزشک به کمبود آهن مشکوک باشد، ممکن است فریتین نیز برای بررسی ذخایر آهن بدن اندازه‌گیری شود.

محدوده طبیعی هموگلوبین و سایر شاخص‌های خونی با توجه به سن کودک و محدوده مرجع آزمایشگاه متفاوت است؛ بنابراین بهتر است به جای مقایسه نتیجه آزمایش با اعداد ثابت اینترنتی، تفسیر آن توسط پزشک انجام شود.

برای انجام CBC به‌تنهایی معمولا نیازی به ناشتا بودن نیست؛ اما اگر آزمایش‌های دیگری نیز همزمان درخواست شده باشند، باید دستور آزمایشگاه یا پزشک را رعایت کرد.

برای درمان کم خونی در کودکان چه کنیم؟

درمان کم‌خونی به علت و شدت آن بستگی دارد. اگر کمبود آهن عامل اصلی باشد، پزشک ممکن است شربت و قطره آهن و اصلاح رژیم غذایی را توصیه کند. در سایر انواع کم‌خونی ممکن است درمان بیماری زمینه‌ای یا بررسی‌های تخصصی‌تری لازم باشد.

انتقال خون درمان معمول کم‌خونی فقر آهن نیست و تنها در برخی موارد شدید و با توجه به وضعیت بالینی کودک انجام می‌شود.

درمان کم خونی در کودکان زیر 2 سال

در کودکان زیر دو سال ابتدا باید علت کم‌خونی مشخص شود. کمبود دریافت آهن، تولد زودرس، وزن کم هنگام تولد و مصرف نامناسب مواد غذایی از عوامل مهم این سن هستند. در صورت تایید کمبود آهن، مقدار و مدت مصرف قطره یا شربت آهن باید متناسب با سن، وزن و شدت کمبود توسط پزشک تعیین شود. اصلاح تغذیه نیز در کنار درمان اهمیت دارد.

تغذیه مناسب برای کودکان مبتلا به کمبود آهن

منابع غذایی دارای آهن می‌توانند به تامین آهن مورد نیاز کودک کمک کنند. از جمله این منابع عبارتند از:

• گوشت
• مرغ
• ماهی
• حبوبات مثل عدس و لوبیا
• تخم‌مرغ
• غلات غنی‌شده با آهن
• سبزیجات سبز تیره

مصرف منابع گیاهی آهن در کنار مواد غذایی سرشار از ویتامین C مانند مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای و گوجه‌فرنگی نیز به جذب بهتر آهن کمک می‌کند.

رژیم غذایی به پیشگیری و تامین آهن کمک می‌کند، اما در کودکی که کم‌خونی فقر آهن او با آزمایش تایید شده است، جایگزین مکمل تجویزشده توسط پزشک محسوب نمی‌شود.

اگر می‌خواهید با صبحانه‌های آهن‌دار آشنا شوید، مطلب «بهترین صبحانه برای کم خونی» که به تایید سحر معصوم کارشناس ارشد فیزیولوژی و تغذیه ورزشی رسیده است را مطالعه کنید.

آیا کم خونی در کودکان باعث لاغری می‌شود؟

کمبود آهن و کم‌خونی طولانی‌مدت ممکن است در بعضی کودکان با کاهش اشتها یا اختلال رشد همراه باشد، اما هر نوع کاهش وزن یا لاغری را نمی‌توان به کم‌خونی نسبت داد. اگر کودک علاوه بر رنگ‌پریدگی و خستگی، کاهش وزن یا اختلال رشد دارد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.

مقدار آهن مورد نیاز کودکان

نیاز روزانه آهن با سن و در نوجوانان با جنسیت متفاوت است:

• 7 تا 12 ماه: 11 میلی‌گرم
• 1 تا 3 سال: 7 میلی‌گرم
• 4 تا 8 سال: 10 میلی‌گرم
• 9 تا 13 سال: 8 میلی‌گرم
• پسران 14 تا 18 سال: 11 میلی‌گرم
• دختران 14 تا 18 سال: 15 میلی‌گرم

این مقادیر مربوط به نیاز تغذیه‌ای روزانه هستند و نباید با دوز درمانی مکمل آهن برای کودک مبتلا به کمبود آهن اشتباه گرفته شوند. آهن زیاد می‌تواند سبب مسمومیت شده و با عوارض جانبی همراه باشد. کودکان زیر 14 سال نباید بیش از 40 میلی گرم در روز آهن مصرف کنند.

کلام پایانی

در این مقاله به بررسی کم خونی در کودکان پرداختیم. کم‌خونی انواع مختلفی دارد اما از آنجایی که شایع‌ترین نوع آن کم خونی فقر آهن است، ما نیز در این مطلب بیشتر به این موضوع اشاره کردیم. برای خرید بهترین مکمل کم خونی برای کودکان و افزایش سطح هموگلوبین می‌توانید همین حالا به داروخانه آنلاین مثبت سبز مراجعه کرده و انواع قطره آهن خارجی و ایرانی را خریداری نمایید.