چرا اسهال در تابستان بیشتر اتفاق میافتد؟
اسهال تابستانی ممکن است درست بعد از یک وعده غذایی یا نوشیدن یک لیوان آب آلوده، سفر شما را به یک تجربه ناخوشایند تبدیل کند. در فصل تابستان، گرمای هوا سبب میشود مواد غذایی سریعتر فاسد شوند و باکتریها و سایر عوامل بیماریزا در غذا و آب با سرعت بیشتری تکثیر شوند.
از طرفی، افزایش سفرها، مصرف غذاهای بیرون از خانه و رعایتنکردن بهداشت دستها احتمال ابتلا به عفونتهای گوارشی را بالا میبرد؛ عفونتهایی که گاهی فقط با اسهال خفیف شروع میشوند، اما ممکن است خیلی زود علائم جدیتری ایجاد کنند.
به همین دلیل، اغلب افراد در فصل تابستان بیش از سایر فصلها دچار اسهال و مشکلات گوارشی ناشی از آن میشوند و در اولین قدم، اقدام به مصرف قرص ضد اسهال میکنند. اما گاهی فقط دارو و مکمل معمولی کافی نیست. با ما همراه باشید تا بدانیم اسهال تابستانی چه زمانی خطرناک و نگرانکننده میشود؟
اسهال تابستانی چه زمانی خطرناک میشود؟
اسهال تابستانی را زمانی باید جدی گرفت که با نشانههایی مانند موارد زیر همراه شود:
- وجود خون در مدفوع
- مدفوع سیاه و قیری
- تب بالا
- استفراغهای مکرر
- درد شدید یا مداوم شکم
- کاهش سطح هوشیاری
این علائم ممکن است از عفونت شدید گوارشی، خونریزی دستگاه گوارش یا کمآبی جدی بدن خبر دهند. همچنین اگر اسهال در فرد بزرگسال بیش از دو روز ادامه پیدا کند یا شدت آن بیشتر شود، مراجعه به پزشک ضروری است؛ بهویژه اگر فرد نتواند مایعات را در معده نگه دارد، ادرارش کم یا تیره شده باشد یا ضعف و سرگیجه شدیدی را تجربه کند. کاهش هوشیاری، گیجی یا غشکردن وضعیت اورژانسی محسوب میشود و در چنین شرایطی نباید منتظر بهبود خودبهخودی ماند. برای درک بهتر، به جدول زیر دقت کنید:
| علامت خطر | چرا باید جدی گرفته شود؟ | اقدام لازم |
|---|---|---|
| اسهال خونی | ممکن است نشانه عفونت شدید، التهاب یا خونریزی دستگاه گوارش باشد. | در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید و خودسرانه داروی ضداسهال مصرف نکنید. |
| مدفوع سیاه و قیری | میتواند نشانه خونریزی قسمتهای بالایی دستگاه گوارش باشد؛ البته آهن و برخی داروها نیز مدفوع را تیره میکنند. | اگر مدفوع حالت قیری دارد یا با ضعف، سرگیجه یا درد همراه است، فورا به پزشک مراجعه کنید. |
| تب بالا | احتمال وجود عفونت جدیتر را افزایش میدهد، بهخصوص اگر با لرز یا بیحالی همراه باشد. | برای بررسی علت و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید. |
| استفراغ مکرر | مانع جبران مایعات میشود و خطر کمآبی و اختلال املاح بدن را افزایش میدهد. | اگر فرد نمیتواند مایعات را نگه دارد، مراجعه سریع پزشکی لازم است. |
| درد شدید یا مداوم شکم | ممکن است فقط ناشی از یک عفونت ساده نباشد و به بررسی دقیق نیاز داشته باشد. | در صورت درد شدید، ناگهانی یا روبهافزایش، سریعا مراجعه کنید. |
| گیجی، کاهش هوشیاری یا غش | میتواند نشانه کمآبی شدید، افت فشار خون یا اختلال املاح بدن باشد. | یک وضعیت اورژانسی است؛ فورا با اورژانس تماس بگیرید. |
| ادامه اسهال بیش از دو روز در بزرگسالان | ممکن است نشاندهنده عفونت یا مشکل دیگری باشد که بدون بررسی برطرف نمیشود. | حتی اگر علامت خطر دیگری وجود ندارد، با پزشک مشورت کنید. |
این نشانهها میگویند بدن در حال کمآبشدن است
بر اساس اطلاعات وبسایت پزشکی MedlinePlus:
کاهش حجم ادرار، تیرهشدن رنگ آن، خشکی دهان، سرگیجه یا سبکی سر و گودافتادن چشمها از نشانههای کمآبی در فرد مبتلا به اسهال هستند. تشنگی شدید، خستگی و بیحالی نیز ممکن است در اثر ازدسترفتن آب و املاح بدن ایجاد شوند. اگر دفع ادرار کاملا متوقف شود یا علائمی مانند گیجی، غش، افزایش ضربان قلب و تنفس سریع بروز کند، احتمال کمآبی شدید وجود دارد و فرد باید فورا تحت مراقبت پزشکی قرار گیرد.
اسهال باعث میشود بدن علاوه بر آب، املاح مهمی مانند سدیم و پتاسیم را نیز از دست بدهد؛ به همین دلیل نوشیدن آب بهتنهایی همیشه برای جبران کمآبی کافی نیست و ممکن است استفاده از محلول خوراکی ORS ضرورت داشته باشد. کودکان، سالمندان و افرادی که استفراغ میکنند یا قادر به نوشیدن و نگهداشتن مایعات نیستند، سریعتر در معرض کمآبی شدید قرار میگیرند.
کودکان، سالمندان و زنان باردار چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند؟
نوزادان، کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی ممکن است بر اثر اسهال، سریعتر دچار کمآبی و عوارض جدی شوند. در این افراد بهتر است برای مراجعه به پزشک منتظر شدیدشدن علائم نمانید؛ بهخصوص اگر اسهال با تب، استفراغ، بیحالی یا خون در مدفوع همراه باشد:
- نوزادان: بروز اسهال در نوزاد، بهویژه زیر ۳ ماه، باید سریعا با پزشک در میان گذاشته شود. کمشدن خیسی پوشک در اثر حجم کم ادرار، خشکی دهان، فرورفتگی ملاج، نداشتن اشک و بیحالی از نشانههای هشدار هستند.
- کودکان: اگر اسهال بیش از ۲۴ ساعت ادامه پیدا کرد یا کودک دچار تب بالا، استفراغ مکرر، درد شدید شکم، مدفوع خونی، خوابآلودگی غیرعادی یا کاهش ادرار شد، مراجعه به پزشک ضروری است.
- سالمندان: ضعف و سرگیجه، گیجی، کاهش یا تیرگی ادرار، ناتوانی در نوشیدن مایعات و ادامهداشتن اسهال، به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد؛ زیرا احساس تشنگی در سالمندان ممکن است کمتر از میزان واقعی کمآبی باشد.
- زنان باردار: اسهال شدید یا مداوم، تب، خون در مدفوع، استفراغ و ناتوانی در نگهداشتن مایعات باید با پزشک مطرح شود. کاهش حرکات جنین، انقباض رحمی، خونریزی یا خروج مایع نیز نیازمند مراجعه فوری است.
- افراد دارای بیماری زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی: مبتلایان به بیماریهای کلیوی، قلبی یا دیابت و همچنین افراد تحت شیمیدرمانی یا مصرفکننده داروهای تضعیفکننده ایمنی، باید زودتر با پزشک تماس بگیرند؛ حتی اگر علائم در ابتدا خفیف به نظر برسند.
در ساعات اول اسهال چه بخوریم و چه کارهایی انجام دهیم؟
در ساعات ابتدایی اسهال، مهمترین کار جلوگیری از کمآبی بدن است؛ برای این منظور:
- مایعات را بهصورت جرعهجرعه و مکرر بنوشید.
- برای جبران آب و املاح ازدسترفته، از محلول خوراکی ORS استفاده کنید.
- اگر استفراغ دارید، مایعات را در حجم کم اما با فاصلههای کوتاه مصرف کنید.
گرسنهماندن یا قطع کامل غذا ضروری نیست؛ در صورت داشتن اشتها:
- وعدههای کمحجم و سبک مانند برنج، سیبزمینی آبپز، نان تست، موز یا سوپ ساده مصرف کنید.
- تا زمان بهبود نیز از غذاهای چرب و سرخکرده، نوشیدنیهای بسیار شیرین، آبمیوههای صنعتی، کافئین و الکل دور بمانید؛ زیرا ممکن است اسهال را تشدید کنند.
در صورتی که با رعایت این موارد بهتر نشدید و اسها شدیدتر شد یا علائم خطرناک دیگر را مشاهده کردید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
برخی افراد در زمان بروز اسهال، اقدام به مصرف نوشابه میکنند. در مطلب «آیا نوشابه برای اسهال خوب است؟» که به تایید کارشناس تغذیه زهرا قباخلو رسیده است، میتوانید ببینید که این نوشیدنی در زمان اسهال برای شما مناسب است یا خیر؟
چه زمانی مصرف خودسرانه داروی ضداسهال خطرناک است؟
درمان خانگی اسهال و داروهای ضداسهال همیشه راهحل مناسبی نیستند؛ گاهی متوقفکردن حرکات روده میتواند دفع عامل عفونت یا سموم را به تاخیر بیندازد و بیماری را تشدید کند. اگر اسهال با علائم زیر همراه است، داروهای بدون نسخهای مانند لوپرامید را به صورت خودسرانه مصرف نکنید:
- تب
- خون در مدفوع
- درد شدید شکم
- بیحالی قابلتوجه
این دسته از داروها برای نوزادان و کودکان نیز نباید خودسرانه استفاده شوند.
از طرف دیگر، هر اسهالی به آنتیبیوتیک نیاز ندارد؛ بسیاری از موارد منشا ویروسی دارند و آنتیبیوتیک نهتنها کمکی به درمانشان نمیکند، بلکه میتواند عوارض گوارشی و مقاومت میکروبی ایجاد کند. حتی در بعضی عفونتهای باکتریایی، انتخاب نادرست آنتیبیوتیک یا داروی ضداسهال ممکن است خطر عوارض جدی را افزایش دهد؛ بنابراین تشخیص علت و انتخاب دارو باید بر عهده پزشک باشد.
سخن آخر
اسهال تابستانی در بسیاری از موارد طی مدت کوتاهی برطرف میشود؛ اما نباید نشانههای هشدار را نادیده گرفت. جبران آب و املاح ازدسترفته، مصرف غذاهای سبک و پرهیز از مصرف خودسرانه دارو، مهمترین اقدامات اولیه هستند. اگر اسهال با خون در مدفوع، تب بالا، استفراغ مکرر، درد شدید شکم یا علائم کمآبی همراه شد، منتظر بهبود خودبهخودی نمانید و به پزشک مراجعه کنید؛ بهخصوص اگر بیمار کودک، سالمند، زن باردار یا دارای بیماری زمینهای است.
تمام تلاش مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز این است که بتواند با اطلاعات بهروز و دقیقی که به تایید پزشکان معتبر مجموعه رسیده است، آگاهی شما را برای افزایش سطح سلامتیتان بالاتر ببرد. ما تاکنون در مثبت سبز با بیش از 5000 مقاله موفق و تایید شده در حوزه سلامت، توانستهایم حسن نیت خود را در این مسیر به شما ثابت کنیم. اگر با خواندن این مطلب احساس کردید نیاز به راهنمایی یک متخصص دارید، میتوانید ابهام و دغدغههای ذهنی خودتان را با ما در میان بگذارید تا پزشکان ما در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند. تجربه شما از کنترل اسهال در فصل گرما چیست؟ در بخش نظرات برای ما بنویسید.
