آمپول کتورولاک

آمپول کتورولاک برای چیست؟

آمپول کتورولاک برای تسکین کوتاه‌مدت دردهای متوسط تا شدید، در سه دوز 15، 30 و 60 میلی‌گرم استفاده می‌شود؛ این آمپول معمولا پس از جراحی‌ها یا اقدامات تشخیصی و درمانی دردناک، توسط پزشک تجویز می‌شود. کتورولاک از گروه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) است که با مهار تولید پروستاگلاندین‌ها (مواد ایجادکننده درد و التهاب)، شدت درد و التهاب را کاهش می‌دهد. این دارو مسکن غیرمخدر است و وابستگی ایجاد نمی‌کند.

از جمله موارد شایع مصرف آمپول کتورولاک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• درد بعد از عمل جراحی (ارتوپدی، عمومی، دندان‌پزشکی)
• دردهای شدید اسکلتی–عضلانی (مانند کمردرد یا درد ناشی از آسیب)
• دردهای حاد کلیوی (به تشخیص پزشک)
• دردهای شدید قاعدگی در موارد خاص
• کنترل درد حاد در شرایط اورژانسی

در صورتی که قرص سرماخوردگی و آنفولانزا دارای ترکیبات NSAIDs نباشد، ممکن است در کنار این داروها در شرایط خاص تجویز شود.

آمپول کتورولاک 15 برای چیست؟

دوز 15 میلی‌گرم از آمپول کتورولاک برای افراد و گروه‌های حساس تجویز می‌شود که عبارتند از:

• سالمندان
• بیماران با وزن کمتر
• افرادی با ریسک بالاتر عوارض (کلیوی/گوارشی)

کاربرد این دوز به شرح زیر است:

• دردهای حاد خفیف‌تر تا متوسط
• شروع درمان با حداقل دوز موثر
• دوز ایمن‌تر برای گروه‌های حساس

آمپول کتورولاک 30 برای چیست؟

دوز 30 میلی‌گرم رایج‌ترین دوز کتورولاک برای بزرگسالان بالای 16 سال است. کاربرد این دوز از آمپول کتورولاک به شرح زیر است:

• دردهای متوسط تا شدید
• درد بعد از جراحی
• دردهای شدید اسکلتی–عضلانی
• دردهای حاد اورژانسی

بیشترین حد تزریق روزانه، حداکثر 4 بار است. (هر 6 ساعت یک بار)

آمپول کتورولاک 60 برای چیست؟

این آمپول به صورت تک دوز برای بزرگسالانی که دردهای شدید تجربه می‌کنند تا شرایط اورژانسی که نیاز به اثربخشی سریع‌تر دارو باشد، استفاده می‌شود. این دوز از دارو معمولا تکرار شونده نیست و فقط در شرایط خاص تجویز می‌شود.

تزریق وریدی برای این دوز توصیه نمی‌شود مگر این که پزشک تشخیص داده باشد.

مکانیسم اثر آمپول کتورولاک

گفتیم که کتورولاک از گروه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) است و با مهار آنزیم‌های سیکلواکسیژناز (COX-1 و COX-2) عمل می‌کند. مکانیسم اثر این دارو را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد:

• در محل آسیب یا جراحی، بدن اسید آراشیدونیک آزاد می‌کند.
• آنزیم‌های COX این اسید را به پروستاگلاندین‌ها تبدیل می‌کنند.
• پروستاگلاندین‌ها سبب ایجاد درد، التهاب و حساس شدن گیرنده‌های درد می‌شوند.
• آمپول کتورولاک با مهار COX-1 و COX-2، تولید پروستاگلاندین‌ها را کاهش می‌دهد.

نتیجه مکانیسم کتورولاک تزریقی در بدن، کاهش درد (اثر مسکن قوی) و تا حدی کاهش التهاب است. مهار همزمان COX-1 و COX-2 سبب افت قابل‌توجه پروستاگلاندین‌ها می‌شود؛ به همین دلیل، اثر این دارو بر کاهش درد بسیار قوی است و برای دردهای حاد متوسط تا شدید (مثلا بعد از جراحی) بسیار موثر است. نکته جالب در رابطه با آمپول کتورولاک این است که در برخی موارد اثر ضد دردش قابل‌مقایسه با مسکن‌های مخدر است؛ با این تفاوت که وابستگی ایجاد نمی‌کند.

نحوه تزریق آمپول کتورولاک

آمپول کتورولاک به دو صورت عضلانی و وریدی تزریق می‌شود:

تزریق عضلانی: در مدل عضلانی در عضله سرینی باسن به صورت عمیق تزریق می‌شود. تزریق سطحی ممکن است درد و التهاب موضعی ایجاد کند. این نوع تزریق برای دردهای حاد پس از جراحی یا دردهای شدید اسکلتی–عضلانی کاربرد دارد. شروع اثر، 30 دقیقه پس از تزریق است.

تزریق وریدی: زمانی انجام می‌شود که بیمار در شرایط حاد اورژانسی قرار داشته باشد و نیاز باشد تا دارو سریع‌تر اثر کند. این نوع تزریق باید آهسته انجام شود؛ از همین رو، در مواردی ممکن است درون سرم نیز تزریق شود. شروع اثر آن از تزریق عضلانی سریع‌تر است. این نوع تزریق برای دردهای شدید و اورژانسی کاربرد دارد و حتما باید در مراکز درمانی انجام شود.

دوز تزریق آمپول کتورولاک

دوز تزریق آمپول کتورولاک برای بزرگسالان 15 یا 30 میلی‌گرم هر 6 ساعت است. حداکثر تعداد تزریق در طول 24 ساعت، 4 بار است. تزریق این آمپول بیش از 5 روز ممنوع است چرا که سبب خونریزی‌های گوارشی و عوارض دیگر می‌شود.

در برخی بیماران تزریق این آمپول به صورت تک دوز 60 میلی‌گرمی عضلانی انجام می‌شود. تزریق این آمپول برای کودکان رایج نیست.

زمان تزریق آمپول کتورولاک

زمان تزریق کتورولاک به شدت درد، علت درد (مثلا بعد از جراحی یا آسیب)، وضعیت کلی بیمار و نظر پزشک بستگی دارد و ساعت مشخص و ثابتی برای همه افراد ندارد. با این حال، در بسیاری از بیماران تزریق در طول روز (صبح تا عصر) بهتر تحمل می‌شود. تزریق در ساعات پایانی شب معمولا توصیه نمی‌شود؛ زیرا ممکن است سبب تحریک گوارشی، سرگیجه یا بی‌قراری شود.

• فاصله بین نوبت‌ها: اگر کتورولاک روزی یک بار تجویز شده باشد، بهتر است هر روز در ساعت تقریبا ثابتی تزریق انجام شود. در صورتی که دارو چند نوبت در روز تجویز شود، باید حداقل فاصله 6 ساعت بین تزریق‌ها رعایت گردد و از تزریق زودتر از موعد خودداری شود.
• ارتباط با غذا: کتورولاک تزریقی نیاز به ناشتا بودن ندارد. با این حال، در افرادی که پس از تزریق دچار سوزش معده یا تهوع می‌شوند، توصیه می‌شود قبل از تزریق کاملا ناشتا نباشند و یک وعده سبک یا میان‌وعده مصرف کرده باشند.
• شروع و مدت دوره درمان: در دردهای حاد مانند درد پس از جراحی یا دردهای شدید اسکلتی–عضلانی، تزریق کتورولاک معمولا از همان ساعات اولیه بروز درد آغاز می‌شود. مدت درمان باید کوتاه‌مدت باشد و در هر شرایطی نباید بیش از 5 روز ادامه پیدا کند. تعیین تعداد روزهای دقیق مصرف، کاملا به نظر پزشک بستگی دارد.
• اگر یک نوبت تزریق فراموش شد: در صورت فراموش شدن یک نوبت تزریق، به‌هیچ‌وجه دوز اضافی یا تزریق زودتر از موعد انجام ندهید. برای تنظیم زمان نوبت بعدی، حتما با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

فارماکوکینتیک آمپول کتورولاک

از آنجایی که این مسکن بسیار قوی است، فارماکوکینتیک آن بسیار مهم است. در ادامه به بررسی نحوه جذب، توزیع، متابولیسم و دفع آن پرداخته‌ایم:

جذب

کتورولاک از نظر جذب دارویی، سرعت و کارایی بالایی دارد و بسته به مسیر تجویز، به‌سرعت وارد گردش خون می‌شود. این دارو پس از تزریق عضلانی یا تزریق وریدی تقریبا به‌طور کامل جذب می‌گردد.

در تزریق عضلانی، رسیدن به بیشترین سطح خونی دارو معمولا کمتر از یک ساعت طول می‌کشد؛ در حالی که در مصرف خوراکی، اوج غلظت پلاسمایی در بازه زمانی کوتاه‌تری حاصل می‌شود. مصرف قرص کتورولاک همراه با غذای پرچرب می‌تواند شروع رسیدن به اوج غلظت را کمی به تعویق بیندازد، اما مقدار کلی داروی جذب‌شده تغییر محسوسی نمی‌کند.

توزیع

کتورولاک پس از ورود به جریان خون، به‌شدت به پروتئین‌های پلاسما متصل می‌شود و بیش از 99% آن به آلبومین سرم متصل است. به همین دلیل، تنها بخش بسیار کوچکی از دارو به‌صورت آزاد و فعال در گردش خون وجود دارد.

در شرایطی که سطح آلبومین کاهش یافته باشد (مانند نارسایی کبدی، سوءتغذیه یا بیماری‌های مزمن)، مقدار داروی آزاد افزایش می‌یابد که می‌تواند خطر بروز عوارض جانبی را بالا ببرد. حجم توزیع کتورولاک محدود است و نشان می‌دهد دارو عمدتا در فضای خارج سلولی باقی می‌ماند؛ الگویی که در بسیاری از داروهای NSAID مشاهده می‌شود.

متابولیسم

متابولیسم کتورولاک عمدتا در کبد انجام می‌شود. این دارو از طریق واکنش‌های شیمیایی مانند هیدروکسیلاسیون و اتصال به اسید گلوکورونیک به متابولیت‌های غیرفعال‌تر تبدیل می‌گردد. از نظر ساختار شیمیایی، کتورولاک دارای دو انانتیومر است که در این میان، فرم S نقش اصلی را در ایجاد اثر ضد درد و ضد التهاب ایفا می‌کند، در حالی که فرم R فعالیت دارویی کمتری دارد.

دفع

مسیر اصلی حذف کتورولاک از بدن، دستگاه ادراری و کلیه‌ها است. بخش عمده داروی مصرف‌شده، چه به‌صورت تغییرنیافته و چه به شکل متابولیت، از طریق ادرار دفع می‌شود. بیش از نود درصد دوز دریافتی در ادرار قابل شناسایی است که نشان‌دهنده وابستگی بالای دفع دارو به عملکرد کلیوی است. نیمه‌عمر حذف کتورولاک در افراد سالم معمولا در محدوده چند ساعت قرار دارد و همین موضوع امکان کنترل دوز و فواصل مصرف را فراهم می‌کند.

ملاحظات فارماکوکینتیکی در گروه‌های خاص

در تزریق آمپول کتورولاک، توجه به سن و شرایط بیمار مهم است. از جمله ملاحظاتی که برای گروه‌های خاص در نظر گرفته می‌شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سالمندان:

با افزایش سن، توانایی بدن در حذف کتورولاک کاهش می‌یابد. در افراد مسن، دارو مدت بیشتری در گردش خون باقی می‌ماند و همین مسئله احتمال تجمع و بروز عوارض را افزایش می‌دهد؛ بنابراین کاهش دوز یا افزایش فاصله مصرف در این گروه ضروری است.

بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی:

از آنجا که کلیه‌ها نقش اصلی در دفع کتورولاک دارند، اختلال عملکرد کلیه باعث کاهش کلیرانس دارو و افزایش قابل‌توجه نیمه‌عمر آن می‌شود. در نارسایی کلیوی متوسط، خطر تجمع دارو وجود دارد و نیاز به تنظیم دوز احساس می‌شود، اما در نارسایی شدید کلیوی، مصرف آمپول کتورولاک ممنوع است.

اسامی رایج آمپول کتورولاک

آمپول کتورولاک با دو نام اصلی «کتورولاک» و «کتورولاک ترومتامین» شناخته می‌شود. این دارو در سطح جهانی ممکن است با نام‌های زیر شناخته شود:

• Toradol
• Ketorol
• Ketolac
• Dolac
• Torolac

این نام‌ها برای کشورهای مختلف است و ممکن است در ایران کمتر کاربرد داشته باشد؛ اما معروف‌ترین نام تجاری آن تُرادول (Toradol) است. از جمله نام‌های رایج برای این آمپول در ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• آمپول کتورولاک
• کتورولاک 15
• کتورولاک 30
• کتورولاک 60
• کتورولاک تزریقی
• تُراپین
• تُرادولاک

اشکال دارویی کتورولاک

داروی ضدالتهاب غیر استروئیدی کتورولاک در سه شکل دارویی زیر تولید می‌شود:

• آمپول کتورولاک
• قرص کتورولاک
• قطره چشمی کتورولاک

هر شکل دارویی بسته به شرایط بیمار، بیماری و میزان درد او تجویز خواهد شد.

عوارض مصرف آمپول کتورولاک

مانند هر داروی دیگری، آمپول کتورولاک نیز عوارض خاص خود را دارد. از آنجایی که این دارو یک مسکن بسیار قوی است، عوارض آن باید جدی گرفته شوند؛ به خصوص در شرایطی که مصرف آن بیش از 5 روز ممنوع است. از جمله عوارض رایج برای آمپول کتورولاک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عوارض شایع:

• تورم صورت یا اندام‌ها
• افزایش وزن غیرعادی

عوارض کمتر شایع:

• کبودی
• افزایش فشار خون
• راش یا خارش پوستی

عوارض نادر:

• درد شدید شکم
• خونریزی گوارشی
• تغییر رنگ ادرار
• تنگی نفس
• تشنج
• درد قفسه سینه
• زردی پوست یا چشم‌ها
• خون‌ریزی غیرطبیعی

در صورت بروز هر یک از عوارض بالا، حتما به اورژانس مراجعه نمایید.

عوارضی که معمولا نیاز به اقدام فوری ندارند

ممکن است بر اثر تزریق آمپول کتورولاک، عوارض دیگری نیز در بدن بروز کند که نیاز به پیگیری ندارند و به طور خودبه‌خودی رفع خواهند شد. از جمله این عوارض می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• درد خفیف تا متوسط در شکم
• اسهال
• سرگیجه
• خواب‌آلودگی
• سردرد
• سوءهاضمه
• تهوع
• یبوست
• نفخ
• تعریق بیشتر
• استفراغ
• درد محل تزریق

سایت mayo clinic در رابطه با علائم هشدار جدی عوارض آمپول کتورولاک می‌نویسد:

علائم هشدار جدی عبارتند از:

تورم اندام‌ها، درد شدید معده، مدفوع سیاه یا خونی، استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه، افزایش وزن غیرعادی، راش پوستی، درد قفسه سینه، تپش نامنظم قلب.

در صورت مشاهده، مصرف را قطع کرده و فورا به پزشک مراجعه کنید.

عوارض مصرف بیش از 5 روز آمپول کتورولاک (اوردوز)

مصرف آمپول کتورولاک بیش از 5 روز می‌تواند عوارض جدی و حتی تهدیدکننده حیات ایجاد کند. به همین دلیل در تمام رفرنس‌های دارویی، مصرف آن به‌طور مطلق به حداکثر 5 روز محدود شده است. از جمله عوارض مصرف بیش از 5 روز آمپول کتورولاک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عوارض گوارشی (شایع و خطرناک)

• زخم معده و دوازدهه
• خونریزی گوارشی (مدفوع سیاه، استفراغ خونی)
• سوراخ شدن معده یا روده (در موارد شدید)
• تشدید گاستریت و کولیت

این عوارض ممکن است بدون هشدار قبلی رخ دهند، به‌ویژه در سالمندان.

عوارض کلیوی

کتورولاک وابستگی بالایی به دفع کلیوی دارد و مصرف طولانی آن می‌تواند سبب عوارض زیر شود:

• کاهش عملکرد کلیه
• نارسایی حاد کلیوی
• کاهش حجم ادرار یا قطع ادرار
• احتباس مایعات و تورم اندام‌ها

خطر در افراد با کم‌آبی بدن، سالمندان و بیماران کلیوی چند برابر می‌شود.

افزایش خطر خونریزی

به‌علت مهار عملکرد پلاکت‌ها ممکن است سبب عوارض زیر شود:

• افزایش خونریزی داخلی
• طولانی شدن زمان خونریزی
• خطرناک در بیماران با سابقه هموفیلی، جراحی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون

عوارض قلبی–عروقی

• افزایش فشار خون
• احتباس سدیم و آب
• تشدید نارسایی قلبی
• افزایش ریسک سکته قلبی یا مغزی (به‌ویژه در مصرف طولانی)

عوارض کبدی (کمتر شایع اما مهم)

• افزایش آنزیم‌های کبدی
• هپاتیت دارویی
• زردی پوست و چشم‌ها (یرقان)

واکنش‌های حساسیتی و پوستی

• راش شدید پوستی
• کهیر
• سندرم استیونز–جانسون (نادر اما بسیار خطرناک)
• تنگی نفس و آنافیلاکسی (در افراد حساس)

موارد منع مصرف آمپول کتورولاک

در شرایط زیر نباید از کتورولاک تزریقی استفاده شود:

• نارسایی شدید کلیوی یا کراتینین بالا
• خونریزی فعال یا سابقه خونریزی گوارشی (معده یا روده)
• زخم فعال معده یا دوازدهه
• اختلالات انعقادی (هموفیلی، کاهش پلاکت، خونریزی مغزی)
• حساسیت به کتورولاک یا سایر NSAIDها (آسم، کهیر، شوک آنافیلاکسی)
• دوران بارداری (به‌ویژه سه‌ماهه سوم)
• دوران شیردهی
• همزمانی با سایر NSAIDها (ایبوپروفن، دیکلوفناک، ناپروکسن و…)
• قبل یا بعد از جراحی‌های پرخطر از نظر خونریزی (مثل جراحی مغز)
• تزریق داخل نخاعی یا اپیدورال (ممنوع مطلق)

موارد هشدار و احتیاط جدی در مصرف

در موارد زیر، مصرف فقط با نظر پزشک و پایش دقیق مجاز است:

• سالمندان
• بیماران قلبی–عروقی
• بیماران کلیوی خفیف تا متوسط
• بیماران آسمی
• مصرف‌کنندگان الکل

تداخل دارویی آمپول کتورولاک

تداخل دارویی آمپول کتورولاک باید جدی گرفته شود؛ چرا که این مسکن قوی می‌تواند با برخی داروها تداخل شدید ایجاد کند و مصرف همزمان آن با برخی داروها ممنوع است. از جمله این تداخل‌های دارویی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سایر مسکن‌های NSAID (ایبوپروفن، دیکلوفناک، ناپروکسن، ملوکسیکام و…)
• آسپرین (حتی دوز پایین)
• داروهای رقیق‌کننده خون (وارفارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، هپارین)
• داروهای ضدپلاکت (کلوپیدوگرل و مشابه‌ها)
• کورتون‌ها (پردنیزولون، دگزامتازون)
• داروهای فشار خون و مدرها (مهارکننده ACE، ARB، فوروزماید)
• داروهای ضدافسردگی SSRI/SNRI (مثل سرترالین، فلوکستین)
• لیتیوم
• متوترکسات

شرایط نگهداری آمپول کتورولاک

آمپول کتورولاک را باید در شرایط زیر نگهداری کنید:

• در دمای اتاق، معمولا 15 تا 30 درجه سانتی‌گراد
• دور از نور مستقیم
• دور از رطوبت و گرما
• خارج از یخچال یا فریزر
• در بسته‌بندی اصلی
• دور از دسترس کودکان

نکته مهم: آمپول ترک‌خورده، کدر یا تاریخ‌گذشته استفاده نشود.

سخن آخر

آمپول کتورولاک برای دردهای متوسط تا شدید برای بیماران تجویز می‌شود. این دارو به دو صورت وریدی و عضلانی تزریق می‌شود. این داروی ضد التهای غیر استروئیدی می‌تواند برای دردهای قبل و بعد از جراحی مورد استفاده قرار گیرد. در این مطلب از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز، به بررسی آمپول کتورولاک پرداختیم. هرگونه سوال و ابهام در این زمینه را از قسمت نظرات با ما در میان بگذارید.