واکسن سرخک چیست؟
واکسن سرخک یک نوع واکسن زنده ضعیف شده است که برای پیشگیری از ابتلا به بیماری سرخک کاربرد دارد. سرخک یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که میتواند باعث تب، بثورات پوستی، سرفه، آبریزش بینی و در موارد شدید عوارضی مانند ذاتالریه، التهاب مغز و حتی مرگ شود. برخی از موارد مصرف این واکسن به شرح زیر است:
- پیشگیری ابتلا به سرخک (بیش از 97٪ اثربخشی پس از دو دوز)
- کاهش شیوع بیماری در جامعه (ایمنی جمعی)
- جلوگیری از عوارض خطرناک سرخک
مزایای واکسن سرخک
سرخک یک بیماری خطرناک است که استفاده از واکسن، اثرات مثبتی در جلوگیری از آن دارد. برخی از مزایای واکسن سرخک شامل موارد زیر است:
- پیشگیری موثر از بیماری سرخک: واکسن سرخک با ایجاد ایمنی در بدن، از ابتلا به ویروس سرخک جلوگیری میکند. پس از دریافت دو دوز واکسن (طبق برنامه معمول)، بیش از ۹۷٪ افراد در برابر این بیماری مصون میشوند. این ایمنی بلندمدت بوده و در بیشتر موارد، مادامالعمر است. به علاوه، با مشاوره پزشک میتوانید از قرص تقویت سیستم ایمنی بدن یا مکمل گیاهی استفاده کنید.
- جلوگیری از عوارض جدی سرخک: سرخک تنها یک بیماری با تب و بثورات نیست؛ در برخی افراد، به خصوص کودکان یا افراد با سیستم ایمنی ضعیف، میتواند منجر به عوارض خطرناک از جمله ذاتالریه، التهاب مغز (آنسفالیت)، کوری یا مشکلات شنوایی، اسهال شدید و کمآبی بدن شود.
- محافظت از دیگران از طریق ایمنی جمعی: اگر درصد بالایی از جمعیت واکسینه شوند، ویروس نمیتواند به راحتی بین افراد منتقل شود. این موضوع به خصوص برای نوزادان، افراد مبتلا به نقص ایمنی یا کسانی که به علت پزشکی نمیتوانند واکسن دریافت کنند، بسیار حیاتی است.
- پیشگیری از شیوع بیماریهای واگیردار: سرخک بسیار مسری است و از طریق عطسه، سرفه یا تماس مستقیم با ترشحات بیمار منتقل میشود. تنها با یک فرد مبتلا، امکان دارد ۹ نفر از ۱۰ نفری که با او در تماس باشند، مبتلا شوند. واکسیناسیون عمومی، مانعی قوی در برابر شیوعهای گسترده است.
ترکیبات واکسن سرخک
واکسن سرخک بهگونهای طراحی شده است تا ایمنی موثر و ایمن در بدن ایجاد کنند. این واکسن به صورت ترکیبی با سایر واکسنها (مثل MMR: سرخک، اوریون، سرخجه) تزریق میشود. برخی از ترکیبات اصلی این دارو به شرح زیر است:
- ویروس زنده ضعیف شده سرخک
- محیط کشت سلولی (مانند سلولهای جنینی جوجه)
- ژلاتین
- ساکارز یا سوربیتول
- نئومایسین (Neomycin)
بیشتر بدانید: واکسن ب ث ژ
نحوه تزریق واکسن سرخک
واکسن سرخک در ناحیه خاصی از بدن تزریق میشود که بسته به سن فرد، محل آن متفاوت است. در نوزادان و کودکان خردسال، محل تزریق بیشتر در بخش جلویی و بیرونی ران (عضله وستیالیس خارجی) انجام میشود. این عضله در کودکان کوچکتر حجیمتر و ایمنتر برای تزریق است. ولی در نوجوانان و بزرگسالان، واکسن در عضله دلتوئید که در قسمت بالایی بازو قرار دارد تزریق میشود. این عضله دسترسی آسانتری دارد و واکنشهای موضعی در آن بهتر کنترل میشوند.
روش استاندارد تزریق واکسن سرخک به صورت زیرجلدی است. در این روش، سوزن وارد لایه چربی زیر پوست شده و واکسن در آن ناحیه تزریق میشود. این روش نسبت به تزریق عضلانی ملایمتر بوده و کمتر باعث درد و تورم میشود. البته در برخی کشورها یا بنا به تشخیص پزشک، ممکن است واکسن به صورت عضلانی نیز تزریق شود، ولی تزریق زیرجلدی رایجتر است. تزریق با استفاده از سرنگ استریل و یکبار مصرف انجام میگیرد و قبل از تزریق، محل پوست با پنبه آغشته به الکل ضدعفونی میشود تا خطر عفونت کاهش یابد.
مراقبتهای پس از تزریق واکسن سرخک
پس از تزریق واکسن سرخک، بهتر است فرد حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه تحت نظر بماند تا در صورت بروز واکنش آلرژیک شدید (که بسیار نادر است)، به موقع رسیدگی شود. محل تزریق ممکن است کمی قرمز، متورم یا دردناک شود که طبیعی است و ظرف ۱ تا ۲ روز برطرف میشود. برخی کودکان ممکن است در ۷ تا ۱۲ روز پس از تزریق، تب خفیف، بثورات خفیف یا بیحالی داشته باشند که نشانه فعال شدن سیستم ایمنی بدن است و جای نگرانی ندارد. در صورت بروز تب بالا یا تشنج (که بسیار نادر است)، باید فوراً با پزشک تماس گرفته شود.
بیشتر بدانید: واکسن هاری
واکسن سرخک در چه سنی تزریق میشود؟
واکسن سرخک در قالب واکسن ترکیبی MMR (سرخک، سرخجه و اوریون) تجویز میشود. برنامه تزریق شامل دو دوز است. دوز اول در سن ۱۲ تا ۱۵ ماهگی کودک انجام میشود که برای اولین بار سیستم ایمنی را با ویروس ضعیف آشنا میکند. دوز دوم که نقش تقویتی دارد، در سن ۴ تا ۶ سالگی و پیش از ورود کودک به مدرسه تزریق میشود. این دوز باعث میشود بدن ایمنی پایدارتر و بلندمدت علیه ویروس سرخک و سایر ویروسهای موجود در واکسن پیدا کند. در شرایط خاص مثل سفر به مناطق آلوده یا در زمان شیوع بیماری، ممکن است دوز زودتر یا اضافی نیز تجویز شود.
عوارض واکسن سرخک
عوارض گزارش شده از این واکسن خفیف و متوسط است و در مقایسه با خطرات بیماری واقعی بسیار ناچیز است. این واکسن که اغلب در قالب ترکیبی MMR (سرخک، سرخجه، اوریون) تزریق میشود، به صورت کلی بیخطر است. برخی از عوارض این واکسن به شرح زیر است:
- تب خفیف تا متوسط
- قرمزی، درد یا تورم در محل تزریق
- بثورات پوستی خفیف (دانههای شبیه سرخک)
- خستگی
- بیقراری
- کاهش اشتها
- تورم غدد لنفاوی
- درد یا تورم مفاصل
عوارض واکسن سرخک در کودکان
مهمترین عوارض این واکسن در کودکان تب خفیف تا متوسط و قرمزی در محل تزریق است. عوارض واکسن سرخک در کودکان خفیف، کوتاه مدت و بیخطر میباشند. این واکسن در قالب ترکیبی MMR (سرخک، سرخجه و اوریون) تزریق میشود و با وجود اینکه درصد بسیار کمی از کودکان ممکن است پس از تزریق واکنشهایی نشان دهند، ولی این واکنشها به مراتب خفیفتر و کمخطرتر از خود بیماری سرخک است.
بیشتر بدانید: واکسن هپاتیت ب
موارد احتیاط و منع مصرف
برخی موارد احتیاط وجود دارند که باید حتماً مدنظر والدین و کادر درمان قرار گیرند. برخی از موارد احتیاط این واکسن به شرح زیر است:
- اگر کودک در زمان مراجعه برای تزریق واکسن دچار بیماری عفونی فعال (از جمله آنفلوآنزا، سرماخوردگی شدید، اسهال یا استفراغ شدید) یا تب بالا باشد، واکسیناسیون به بعد از بهبودی کامل موکول شود. این تاخیر به بدن فرصت میدهد تا در شرایط بهتر، پاسخ ایمنی قویتری به واکسن نشان دهد.
- زنان باردار نباید واکسن MMR یا واکسن سرخک را دریافت کنند. این واکسن حاوی ویروس زنده ضعیف است که در تئوری میتواند برای جنین خطرناک باشد. زنانی که قصد بارداری دارند، باید حداقل یک ماه پس از تزریق واکسن صبر کنند و سپس اقدام به بارداری نمایند.
- اگر کودک اخیراً فرآوردههای خونی از جمله گلوبولین ایمنی یا پلاسمای خون دریافت کرده باشد، سیستم ایمنی ممکن است به درستی به واکسن پاسخ ندهد. در این شرایط، باید واکسیناسیون با تأخیر ۳ تا ۶ ماهه انجام شود (بسته به نوع فرآورده دریافتی).
- اگر کودک در گذشته دچار تشنج شده یا سابقه خانوادگی تشنج وجود دارد، باید پزشک را در جریان گذاشت. در این موارد، کودک بعد از واکسن نیاز به مراقبت بیشتر دارد و ممکن است تببر به موقع تجویز شود تا از تب و تشنج ناشی از آن پیشگیری شود.
مصرف واکسن سرخک در بارداری
این واکسن حاوی ویروسهای زنده ولی ضعیف است و تزریق آن به زنان باردار میتواند خطراتی برای جنین داشته باشد. هرچند که این خطر به صورت قطعی اثبات نشده است.، با ای حال به دلایل ایمنی، مصرف آن در بارداری به شدت منع شده است.
تداخل دارویی واکسن سرخک
تداخل دارویی خاصی در منبع یا اطلاعات دارویی واکسن بیان نشده است. در زمان تزریق، داروهای تجویزی یا گیاهی مورد استفاده خود را به پزشک اطلاع دهید تا در صورت نیاز زمان تزریق واکسن سرخک را تغییر دهد.
شرایط نگهداری واکسن سرخک
واکسن باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد (دمای یخچال) نگهداری شود. نگهداری در دمای خارج از این بازه (مثل دمای اتاق یا انجماد) باعث کاهش کارایی واکسن میشود.
کلام آخر
این مقاله به بررسی پیشگیری از ابتلا به بیماری سرخک با واکسن سرخک، از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز پرداخت. پیشگیری از طریق واکسیناسیون نه تنها به حفاظت کودکان کمک کرده بلکه مانع از شیوع بیماری در جامعه شده و زمینه را برای ریشهکنی کامل این بیماری فراهم میسازد. بنابراین، توجه به برنامههای واکسیناسیون و آگاهیبخشی درباره اهمیت واکسن سرخک، اقدامی ضروری در جهت حفظ سلامت عمومی است.
