ژنیکوماستی چیست؟ علت، علائم و درمان بزرگی سینه مردان

ژنیکوماستی چیست؟

ژنیکوماستی (Gynecomastia) به بزرگ شدن غیر طبیعی بافت سینه در مردان گفته می‌شود که معمولا به دلیل عدم تعادل بین هورمون‌های تستوسترون و استروژن رخ می‌دهد. در این بیماری، بافت غددی سینه رشد می‌کند و ممکن است باعث ایجاد ظاهر برجسته یا شبیه به سینه زنان در مردان شود. این مشکل می‌تواند در یک سینه یا هر دو سینه رخ دهد و گاهی با حساسیت یا درد همراه است. این بیماری درواقع شایع‌ترین اختلال پستان در مردان است که در هر سنی ممکن است اتفاق بیفتد.

طبق تعریف Mayo Clinic ، ژنیکوماستی به بزرگ شدن بافت غددی سینه در مردان گفته می‌شود.

علت ژنیکوماستی در مردان چیست؟

ژنیکوماستی در مردان زمانی رخ می‌دهد که تعادل بین دو هورمون اصلی مردانه و زنانه یعنی تستوسترون و استروژن به هم بخورد. این تغییر هورمونی می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود که در ادامه مهمترین آنها را بررسی می‌کنیم:

عدم تعادل هورمونی

همان طور که گفتیم علت اصلی بیماری ژنیکوماستی در مردان، به هم خوردن تعادل هورمونی است. این حالت ممکن است در دوره‌هایی مثل بلوغ یا افزایش سن به صورت طبیعی اتفاق بیفتد. در این حالت بدن به صورت طبیعی، استروژن بیشتری تولید می‌کند یا سطح تستوسترون را کاهش می‌دهد.

بر اساس گزارش Cleveland Clinic ، علت اصلی ژنیکوماستی عدم تعادل بین استروژن و تستوسترون است.

ژنیکوماستی در دوران بلوغ

در دوران نوجوانی، به دلیل تغییرات شدید هورمونی، بسیاری از پسران دچار ژنیکوماستی موقتی می‌شوند. این وضعیت جای نگرانی ندارد و ممکن است چند ماه تا چند سال طول بکشد و به صورت خود به خود برطرف شود.

افزایش سن

با بالا رفتن سن، سطح هورمون تستوسترون در مردان کاهش می‌یابد و این موضوع می‌تواند باعث ایجاد بیماری ژنیکوماستی شود. به همین دلیل این مشکل بیشتر در مردان میانسال و سالمند دیده می‌شود.

چاقی و اضافه وزن

چاقی یکی از عوامل مهم در بزرگی سینه مردان است. اضافه وزن باعث افزایش بافت چربی در بدن می‌شود و این بافت می‌تواند تبدیل تستوسترون به استروژن را افزایش دهد. در نتیجه، احتمال ایجاد ژنیکوماستی در افراد چاق بیشتر است.

بیماری‌های زمینه‌ای

برخی از بیماری‌ها مانند مشکلات کبدی، بیماری‌های کلیوی، اختلالات تیروئید، تومورهای هورمونی باعث بروز بیماری ژنیکوماستی در مردان می‌شود.

مصرف داروها و استروئیدها

برخی داروها مانند داروهای هورمونی، ضد افسردگی، داروهای قلبی و استروئیدهای آنابولیک منجر به بیماری ژنیکوماستی می‌شود. در نتیجه بافت غددی زیر نوک سینه رشد می کند و ظاهر سینه برجسته‌تر می شود.

مصرف الکل و مواد مخدر

مصرف الکل، ماری جوانا و برخی مواد مخدر می‌توانند تعادل هورمونی بدن را به هم بزند و احتمال بروز ژنیکوماستی را افزایش دهد. به همین دلیل در افرادیکه دچار بزرگی سینه هستند، بررسی سبک زندگی و مصرف این مواد اهمیت دارد.

تفاوت ژنیکوماستی با چربی و سرطان چیست؟

بسیاری از افراد ژنیکوماستی را با چربی اشتباه می‌گیرند، در صورتیکه این دو با هم تفاوت دارد. در واقع ژنیکوماستی ناشی از رشد بافت غددی سینه است و معمولا به دلیل تغییرات هورمونی ایجاد می‌شود. اما چربی سینه (پسودوژنیکوماستی)، به دلیل تجمع چربی در ناحیه سینه ایجاد می‌شود و بیشتر در افراد دارای اضافه وزن دیده می‌شود. در این حالت، توده چربی نرم‌تر است. در ادامه تفاوت ژنیکوماستی با چربی و سرطان را در یک جدول آورده‌ایم:

علائم ژنیکوماستی مردان

ژنیکوماستی در مردان معمولا با تغییرات در ظاهر و بافت سینه همراه است که می‌تواند از خفیف تا قابل توجه متفاوت باشد. مهمترین علائم ژنیکوماستی عبارت است از:

• وجود توده سفت زیر نوک سینه
• بزرگ شدن سینه در مردان
• حساسیت یا درد خفیف
• عدم تقارن سینه‌ها

ژنیکوماستی یک طرفه چیست؟

ژنیکوماستی یک طرفه زمانی اتفاق می‌افتد که بزرگی یا تورم سینه فقط در یک سمت بدن دیده شود. این حالت همیشه به معنای خطرناک بودن مشکل نیست؛ چون ژنیکوماستی می‌تواند هم به صورت دو طرفه و هم به صورت یک طرفه ایجاد شود. با این حال، چون بزرگی سینه در مردان گاهی با مشکلات جدی‌تری مانند توده‌های غیر طبیعی یا سرطان سینه اشتباه گرفته می‌شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود. در ژنیکوماستی یک طرفه معمولا بافتی سفت یا لاستیکی مانند زیر نوک سینه لمس می‌شود و ممکن است با حساسیت، درد خفیف یا تورم همراه باشد. به طور کلی، ژنیکوماستی یک طرفه همیشه خطرناک نیست، اما نسبت به بزرگی دو طرفه سینه نیاز به توجه و بررسی دقیق‌تری دارد، به خصوص اگر همراه با درد شدید یا رشد سریع باشد.

ژنیکوماستی در چه سنی رخ می‌دهد؟

ژنیکوماستی در مردان در هر سنی می‌تواند رخ دهد، اما در برخی دوره‌های زندگی شایع‌تر است. زیرا در این زمان‌ها، تغییرات هورمونی بیشتری در بدن اتفاق می‌افتد. بزرگی سینه در مردان بیشتر در سنین زیر رخ می‌دهد:

• ژنیکوماستی در نوزادان: در برخی از نوزادان پسر، به دلیل انتقال هورمون‌های مادر، ممکن است تورم موقتی در ناحیه سینه ایجاد شود. این حالت بی‌خطر و بعد از مدت چند روز خود به خود برطرف می‌شود.
• ژنیکوماستی در نوجوانان (در سنین بلوغ): شایع‌ترین سن ژنیکوماستی، همین دوران است؛ چراکه تغییرات هورمونی شدید می‌تواند باعث بزرگ شدن موقتی سینه‌ها شود. این حالت هم معمولا بعد از گذشت 6 ماه تا 2 سال برطرف می‌شود.
• ژنیکوماستی در بزرگسالان و سالمندان: با افزایش سن، سطح تستوسترون کاهش پیدا می‌کند و این موضوع می‌تواند باعث ایجاد ژنیکوماستی شود. این نوع معمولا پایدارتر است و نیاز به بررسی یا درمان دارد.

تشخیص ژنیکوماستی

تشخیص ژنیکوماستی در مردان با ترکیبی از معاینه بالینی، سابقه پزشکی و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی با هدف تشخیص بیماری از موارد مشابه مانند چربی سینه یا مشکلات جدی‌تر مانند سرطان انجام می‌شود. مراحل تشخیص ژنیکوماستی عبارت است از:

• معاینه فیزیکی: در اولین مرحله، پزشک با بررسی و لمس ناحیه سینه وضعیت بافت را ارزیابی می‌کند و این مرحله کمک می‌کند تا ژنیکوماستی از چربی سینه تشخیص داده شود.
• بررسی سابقه پزشکی و دارویی: پزشک درباره داروهای مصرفی، سابقه بیماری‌های کبدی و غیره، تغییرات وزن و سبک زندگی سوالاتی از شما می‌پرسد.
• آزمایش‌های هورمونی: در صورت نیاز با آزمایش خون سطح هورمون‌های تستوسترون، استروژن و هورمون‌های تیروئید را بررسی می‌کنند تا تشخیص دهند عدم تعادل هورمونی وجود دارد یا خیر.
• تصویر برداری: در صورت نیاز، اگر پزشک به بررسی دقیق‌تر نیاز داشته باشد، ممکن است از روش‌های تصویر برداری مانند سونوگرافی سینه و ماموگرافی برای تشخیص این بیماری کمک بگیرد.
• نمونه برداری: در شرایط نادر و زمانی که توده غیر طبیعی باشد، ممکن است نمونه برداری انجام شود تا ماهیت دقیق آن مشخص شود.

آیا ژنیکوماستی خطرناک است؟

در بیشتر موارد، ژنیکوماستی یک مشکل بی‌خطر و غیرسرطانی است به خصوص در نوجوانان که با تغییرات هورمونی، رو به رو هستند. این بیماری در برخی از افراد به مرور زمان و بدون نیاز به درمان خاص، بهبود پیدا می‌کند. با این حال در برخی از شرایط باید موضوع به صورت جدی‌تر بررسی شود. این شرایط عبارتند از:

• با ترشح از نوک سینه یا تغییرات پوستی همراه باشد.
• همراه با درد شدید یا توده سفت باشد.
• به صورت ناگهانی ایجاد شود.
• فقط در یک سینه باشد.

ژنیکوماستی در بدنسازی چیست؟

ورزشکاران به ویژه بدنسازان به دلیل مصرف مکمل‌ها، هورمون‌ها یا استروئیدهای آنابولیک ، ممکن است شاهد بزرگی سینه باشند. این موضوع به دلیل اختلال در تعادل هورمونی بدن ایجاد می‌شود. استروئیدهای آنابولیک می‌توانند باعث افزایش سطح استروژن یا تبدیل تستوسترون به استروژن شوند. این تغییر هورمونی منجر به رشد بافت غددی سینه می‌شود که همان ژنیکوماستی است. ژنیکوماستی در بدنسازی با خودداری از مصرف داروهای غیر مجاز قابل پیشگیری است.

درمان ژنیکوماستی

ژنیکوماستی به روش‌های مختلف درمان می‌شود که انتخاب روش درمان به علت ایجاد آن، شدت بزرگی سینه و مدت زمان درگیری بستگی دارد. در برخی موارد، به ویژه در نوجوانان، ژنیکوماستی خود به خود برطرف می‌شود و نیاز به درمان خاصی نیست. اما اگر بزرگی سینه در مردان پایدار باشد یا باعث ناراحتی جسمی و روحی شود، می‌توان از روش‌های درمانی مختلف استفاده نمود. در ادامه مهمترین روش‌های درمانی ژنیکوماستی را آورده‌ایم:

قرص برای درمان ژنیکوماستی

اگر تشخیص پزشک، ژنیکوماستی ناشی از عدم تعادل هورمونی باشد، با تجویز داروهایی برای تنظیم سطح هورمون‌ها قابل درمان است. این داروها معمولا با هدف کاهش اثر استروژن یا افزایش تستوسترون استفاده می‌شوند. فقط باید به این نکته توجه داشته باشید که از مصرف خودسرانه دارو جلوگیری کنید و حتما به پزشک متخصص مراجعه نمایید. برخی از داروهای تجویزی عبارتند از:

• مهار کننده‌های آروماتاز (مانند آناستروزول)
• تاموکسیفن
• رالوکسیفن

جراحی برای برداشتن بافت اضافی سینه

اگر ژنیکوماستی شدید باشد و با مصرف دارو درمان نشود، جراحی می‌تواند بهترین گزینه باشد. در این روش بافت اضافی غدد یا چربی از ناحیه سینه برداشته می‌شود و فرم طبیعی سینه بازگردانده می‌شود. انواع جراحی ژنیکوماستی عبارت است از:

• لیپوساکشن: برای حذف چربی اضافی
• برداشتن بافت غددی (ماستکتومی): برای کاهش بافت غده‌ای سینه انجام می‌شود. گاهی اوقات برای دریافت بهترین نتیجه این دو عمل با هم ترکیب می‌شوند.

درمان خانگی ژنیکوماستی

درمان خانگی ژنیکوماستی بیشتر زمانی اثربخش است که بزرگی سینه مردان ناشی از سبک زندگی نادرست و چربی باشد. با اصلاح رژیم غذایی، کاهش وزن و ورزش منظم، قطع مصرف الکل و مواد مضر، تمرینات تقویت عضلات سینه و اگر بدنساز هستید قطع مصرف مکمل‌های بدون مجوز می‌توانید به درمان ژنیکوماستی کمک کنید.

چه کارهایی ژنیکوماستی را بدتر می‌کند؟

برخی عادات و رفتارها می‌توانند تعادل هورمونی بدن را بیشتر به هم بزنند یا باعث ماندگارتر شدن بزرگی سینه در مردان شوند. توجه نکردن به این عوامل ممکن است شدت علائم را بیشتر کند یا روند درمان را سخت‌تر سازد.

• مصرف خودسرانه استروئیدهای آنابولیک (استفاده از داروهای هورمونی برای افزایش حجم عضله)
• نادیده گرفتن علائم هشدار دهنده مانند بزرگی ناگهانی یک طرفه سینه
• بی‌توجهی به بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیماری‌های کبد، کلیوی و …
• قطع یا مصرف دارو بدون مشورت باز پزشک
• مصرف مکمل‌های نامعتبر بدنسازی
• مصرف مواد مخدر و الکل
• افزایش وزن و چاقی

عوارض ژنیکوماستی در مردان

همان طور که قبلا هم گفتیم، ژنیکوماستی در اغلب موارد یک وضعیت خوش خیم است و به خودی خود قابل درمان است. با این حال، اگر درمان نشود یا طولانی مدت باقی بماند، می‌تواند عوارضی را در ابعاد جسمی و روانی فرد به همراه داشته باشد. برخی از عوارض ژنیکوماستی در مردان عبارت است از:

• اجتناب از فعالیت‌های اجتماعی مانند استخر، باشگاه و …
• حساسیت و درد در ناحیه سینه
• مشکلات ظاهری در فرم بدن
• تورم و ناراحتی مداوم
• کاهش اعتماد به نفس
• استرس

کلام آخر

ژنیکوماستی اگرچه در ظاهر ممکن است نگران کننده به نظر برسد، اما در اغلب موارد یک مشکل خوش خیم و قابل کنترل است. شناخت درست آن، تفاوت با چربی یا سرطان سینه، اولین قدم جهت برخورد صحیح با آن است. در بسیاری از موارد به ویژه در سنین نوجوانی، خود به خود درمان می‌شود و نیاز به روش درمان خاصی نیست. در نهایت در این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز به این امر اشاره کردیم که داشتن سبک زندگی سالم شامل تغذیه مناسب، ورزش منظم و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها، نقش مهمی در پیشگیری و کنترل این مشکل دارد.